İki Namazı Birleştirmek (Cem’) Fıkhı
İslâm’da namazların asıl olan hükmü, her namazın kendi vakti içinde kılınmasıdır. Çünkü Kur’ân-ı Kerîm’de: “Namaz, müminler üzerine vakitleri belirlenmiş bir farzdır.” (Nisâ, 4/103) buyrulmuştur. Ancak bazı zaruret, ihtiyaç ve meşakkat durumlarında iki namazın bir vakitte birleştirilmesine ruhsat verilmiştir. Fıkıhta buna el-Cem’u beyne’s-Salateyn “Cem’” denir.
İki Namazı Aynı Anda Kılmak Ne Anlama Gelir?
Cem’ Nedir?
Cem’, iki vakit namazını: Birinin vaktinde ard arda tek vakit içinde kılmaktır. Bu: Öğle ile ikindi arasında ve Akşam ile yatsı arasında olur. Sabah namazı hiçbir namazla birleştirilmez.
Cem’in Çeşitleri
a) Cem‘-i Takdim
İkinci namazı: Birinci namazın vaktinde kılmaktır. Örnek: Öğle vakti içinde önce öğle sonra ikindi kılmak.
b) Cem‘-i Tehir
Birinci namazı: İkinci namazın vaktine ertelemektir. Örnek: İkindi vakti girince önce öğle sonra ikindi kılmak.
Cem’in Sebepleri
İki namazın birleştirilmesi gelişigüzel değil; belirli mazeretlere bağlıdır.Cumhur çeşitli sebeplerle bağlı olarak Arafat ve müzdelife dışında da iki namazın bir arada kılınabileceğine cevaz vermiş Hanefi mezhebi ise kesinlikle izin vermemiştir. Ayrıca ilim adamları özürsüz olarak Cem'in caiz olmadığı hususunda da İcma etmiştir.
Yolculuk Sebebiyle Cem’
a) Yolculuk
Sefer hâli cem’in en temel sebeplerindendir. Özellikle: Hac mevsiminde Arafat'ta ve müzdelife'de iki namazın birleştirilmesi konusunda ittifak vardır. Diğer yolculuklar ise ihtilaflı olarak benimsenmiştir. Uzun yolculuk, Konaklama zorluğu, Güvenlik endişesi, Yol şartlarının ağırlığı gibi durumlarda ruhsat tanınmıştır.
Mezheplerin Görüşü
Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî Mezhepleri; Yolculukta cem’i caiz görür.
Hanefî Mezhebi; Hakiki cem’i sadece hacdaki Arafat ve Müzdelife’de kabul eder. Diğer durumlarda: “Cem‘-i sûrî” anlayışını benimser. Yani: Bir namazı vaktinin sonunda, diğerini vaktinin başında kılarak fiilen birleştirmeye yakın uygulama yapılır. Diyanet işleri başkanlığı fetva kurulu sonradan aldıkları kararla arafat ve müzdelife dışındada bu uygulama için cevaz vermiştir.
İttifakla Kabul Edilen Birleştirmeler
Bütün mezheplerin kabul ettiği iki cem vardır:
b) Arafat’ta Öğle ile İkindinin Birleştirilmesi
Hac sırasında: Arafat vakfesinde öğle ve ikindi, öğle vaktinde birlikte kılınır. Bu: Cem‘-i takdimdir.
Uygulama: Önce öğle hemen ardından ikindi tek ezan ve iki kametle kılınır. Bunun için Arafat'ta ve gününde olunması, İhramlı olunmalı ve cemaat halinde kılınması şartı sayılmıştır. Bu namazdan önce, Hac işlemleri hakkında bir hutbe okunur ve namaz için ezan, akabinde iki kamette kılınır. iki namaz arasında kendi sünnetleri bile olsa Nafile namaz kılınmaz. öğle namazını kendi başına kılan, ikindiyi, kendi özel vaktinde kılar. bu, Ebu Hanife ile imam züfer'in görüşüdür. Ebu Yusuf ve Muhammed eş-Şeybani’ye göre öğleyi yalnız kılan, ikindiyi birleştirerek, cemaatle kılabilir. Öğlen ezanından sonra, önce öyle hemen ardından da ikindi namazı kılınır.
Şafii Mezhebine göre, Arafat'ta vakfe yapılırken namazlar her iki şekilde de kılınabilir ancak takdim şeklinde kılınması efdaldir.
Maliki mezhebine göre, Arafat'ta vakfe günü öğle ile ikindi cem'i takdim şeklinde kılmak sünnettir.
Hanbeli mezhebine göre, Arafat'ta vakfe günü öğle ile ikindi birleştirilebilir. Mekkelilerin Arafat'ta Cem ve Kasr (kısaltma) yollarından hangisini seçeceği konusunda üç görüş vardır: Şafiilerin görüşü; kasr ve Cem yapar. Ebu Hanife; Cem yapar Kasr yapmazlar. Malikiler hem Cem, hem de Kasr yapabilirler demişlerdir.
d) Müzdelife’de Akşam ile Yatsının Birleştirilmesi
Müzdelife gecesinde: Akşam namazı ertelenir. Yatsı vakti girince, akşam ve yatsı birlikte kılınır. Bu: Cem‘-i tehirdir. bunun için müzdelifede olmak, İhramlı olmak şartları sayılmıştır.
İhtilaflı Olarak Kabul Edilen Birleştirmeler
Bazı mazeretlerde mezhepler arasında farklı görüşler vardır.
a) Kötü Hava Şartları
Şiddetli: Yağmur, Kar, Soğuk, Dolu özellikle cemaatle namaza gitmeyi zorlaştırıyorsa bazı mezhepler cem’e izin verir. Özellikle: Akşam ile yatsı arasında uygulanır.
Hanefi mezhebine göre yağmurlu Karlı Soğuk havalarda çamurlu havalarda iki namaz birleştirilmez ancak Suri Cem yapılabilir.
Şafi mezhebine göre elbise ıslatacak derecede yağmur kar ve soğuk hava sebebiyle namazlar yalnızca camı taktiğim şeklinde birleştirilebilir mukimlerin yağmurlu havada 2 namazı birleştirmeleri için özel bazı şartlar vardır.
Hanbelilere göre de yağmurun elbiseyi ıslatacak derecede olması gerekir Çığ ve elbiseyi ıslatmayan hafif yağmur Cem'i da kılmaz kar ve soğukta Yağmur gibidir Cem şekillerinden kolayı seçilir. Münferit için veya yağmurun ıslatmasını engelleyecek gölgelik vb. bulunduğunda, Cem'in caiz oluşu ihtilaflıdır.
b) Çamurlu Yol
Eski dönemlerde: Yolların çamur olması, Elbise ve bedenin aşırı kirlenmesi önemli meşakkat sayılmıştır. Bu yüzden bazı fakihler: Cem’e ruhsat vermiştir. Hanefi, şafii ve bazı Hanbeli alimlerine göre çamurun meşakkati yağmurdan az olduğu için, namazlarda cem’i mubah kılmaz diyen bazı alimlerde suri cem yapılabilir demişlerdir.
c) Şiddetli Fırtına ve Karanlık
Özellikle: Güvenlik riski, Yol kaybetme korkusu, İnsanların zarar görme ihtimali varsa cem’e ruhsat verilmiştir. Hanefi ve Şafii mezhebine göre suri cem’i yapılabilir.
Hastalık ve Özür Sebebiyle Cem’
Hanbeli ve Maliki mezhepleri: Hastalık, Şiddetli ağrı, Sürekli rahatsızlık durumlarında cem’i caiz görür. Hanefi ve Şafii mezheplerine göre, hastalık, cem sebebi değildir; çünkü, kesin vakit hadisleri, muhtemel bir durum yüzünden terk edilmez. Suri cem yapılabilir.
Örnek Özürler
Bayılma ve Baş Dönmesi: Namaz vakitlerini ayrı ayrı takip etmek zorlaşıyorsa Maliki mezhebine göre birleştirilebilir. Cumhura göre cem sebebi değildir.
Sürekli Eziyet ve Meşakkat: Her vakitte yeniden abdest alma veya hazırlanma zorluğu aşağıdaki güvenlik tehlikesi gibidir.
Emzikli Kadın: Bebeğin sürekli bakım ihtiyacı olan kadınlar cem yapamazlar, namazlarını ancak suri cem şeklinde kılabilirler.
Güvenlik Tehlikesi: Can-mal emniyetinin tehdit altında olması halinde cumhura göre ancak suri cemle kılınabilir. Hanbelilere göre ise, namazlarını her iki şekilde cem kılabilirler.
Vakitle İlgili Özellikler ve Durumlar
Cem: Namazı tamamen ortadan kaldırmaz. Sadece iki vakti bir araya toplar. Bu nedenle: Her namaz yine kendi rekât ve farziyetiyle kılınır. Yani: Öğle yine 4 rekâttır. İkindi yine 4 rekâttır. Birleşen sadece vakittir.
Cem’in Genel Şartları
Cem’in geçerli olması için bazı şartlar aranır.
— Sıralamaya (Tertibe) Uymak: Önce ilk vakit namazı kılınır. Örneğin: Önce öğle, sonra ikindi.
— Niyet: Bazı alimler şart bazıları şart koşmamışlardır. Hanefilere göre ise, Niyet kalbin kastıdır. Örneğin: “Öğle ile ikindiyi cem‘-i takdim ile kılmaya niyet ettim.” veya “Öğleyi ikindi vaktine tehir ederek cem etmeye niyet ettim.” şeklinde niyet edilir. Dil ile söylemek şart değildir; kalp niyeti yeterlidir.
— Vaktin yakın olması: Cumhura göre, vaktin yakınlığı şartı aranmaz.
— Ara Vermemek: İki namaz arasına: Uzun konuşma, Dünya işi, Uzun ara girmemelidir.
— Mazeretin Devam Etmesi: Cem’e sebep olan özür: Namazlar bitene kadar sürmelidir.
Cem‘-i Tehirin Şartları
Cem‘-i tehirde özel bazı şartlar vardır:
İlk Namazı Erteleme Niyeti: Birinci vakit çıkmadan önce: Namazı ikinci vakitte cem etmek için niyet edilmelidir.
Mazeretin Devam Etmesi: Yolculuk veya özür: İkinci vakte kadar sürmelidir.
İkinci Vakit İçinde Kılmak: Namazlar: İkinci vakit içinde sırasıyla kılınmalıdır.
Cem’, Kolaylık Ruhsatıdır
İslâm: Zorluk dini değil, Kolaylık dinidir. Bu sebeple cem’: Namazı terk etme ruhsatı değil, Namazı koruma kolaylığıdır. Nitekim ruhsatların özü: “Kulluğun devamını sağlamak ve meşakkati kaldırmaktır.”
Bu yüzden mümin: Ruhsatı küçümsememeli, ama ihtiyaç olmadan da alışkanlık hâline getirmemelidir.
إرسال تعليق
İçinizde olan güzellik her zaman yazılarınıza ve dilinize aşkla dökülsün...