Ensar ve Muhacir Kardeşliği

 

Siretü'n Nebeviyye 

Ders Notları

بِسْــــــــــــــــــــــمِ اﷲِارَّحْمَنِ ارَّحِيم

Ensar ve Muhacir  Kardeşliği

Resulullah (s.a.v.), Medine'ye yerleştikten sonra iki temel anlaşma tesis etti:

1- Özel Kardeşlik Anlaşması: Ashab arasında (Muhacir ve Ensar).

2- Genel Anlaşma: Müslümanlar ile Medine'nin diğer sakinleri arasında.

📜 "İslam'da Anlaşma Yoktur" Hadisinin İzâhı

Resulullah (s.a.v.)'in "İslam'da anlaşma yoktur. Cahiliyet zamanındaki anlaşmaları ise İslam ancak kuvvetlendirir." (Müslim) hadisi, alimler tarafından şöyle açıklanmıştır:

*** Nehyedilen Anlaşmalar: İbnü'l-Esir'e göre, bu ifade ile İslam'a muhalif olan, kabileler arasında savaş, saldırı ve fitne üzerine kurulu cahiliye anlaşmaları yasaklanmıştır.

** Kuvvetlendirilen Anlaşmalar: Hayır üzerine yapılan, mazlumlara yardım ve hakkı destekleme amacını taşıyan Mutayyabun Anlaşması gibi anlaşmalardır. Resulullah (s.a.v.)'in Kureyş ile Ensar arasında kurduğu kardeşlik de, İslam'ın gereği olan bir anlaşmadır.
* Önemli Not: Resulullah (s.a.v.) ve Hz. Ebubekir (r.a.) Mutayyabun'dan; Hz. Ömer (r.a.) ise Ahlaf'tandı (Abdüddar, Ümeyye, Mahzum, Adiyy, Ka’b, Şem altı kabilesinin anlaşması).

🤝 Medine'de Kardeşlik Akdi

Resulullah (s.a.v.), Muhacirler ve Ensar arasında somut bir kardeşlik akdi yaptı. Bu akdin temel gayesi, gurbet yalnızlığını gidermek, aile hasretinden kurtulmak ve birbirlerinin işlerine yardım etmekti.

 - Şahitler: Enes bin Malik (r.a.) ve Ebu Davud, Resulullah (s.a.v.)'in kendi evlerinde Muhacirlerle Ensar arasında kardeşlik yaptığını rivayet etmiştir.

- Örnek Kardeşlikler:

* Ebu Ubeyde bin Cerrah ile Ebu Talha (Müslim)

* Süleyman ile Ebu'd-Derda

* Avf bin Malik ile Sa’b bin Cessame

* Zeyd bin Harise ile Hamza bin Abdülmuttalib (Ebu Ya’le)

🕌 Kardeşliğin Hükmü ve Mirasın Neshi

Başlangıçta bu kardeşlik, sadece manevi destek değil, aynı zamanda hukuki bir miras hakkı da doğuruyordu.

- Miras Hükmü: Muhacirler Medine'ye geldiklerinde, aralarında kurulan kardeşlik bağı nedeniyle Ensardan olan kardeşlerine akrabalık olmaksızın mirasçı olabiliyorlardı.

- Hükmün Neshi: Bu hüküm, "Ana babanın ve yakınların bıraktıklarına varisler kıldık..." (Nisa Suresi: 33) ve "Birbirinin mirasçısı olan akraba, Allah'ın kitabına göre birbirine daha yakındır." (Enfal Suresi: 75) ayetlerinin nazil olmasıyla neshedildi.

* Sonuç: Miras hakkı kaldırıldı, asıl varislere mahsus oldu. Kardeşlik bağı ise; yardım, maddi destek ve nasihati ifade eder hale geldi.

Kardeşliğin Hikmeti 

Prof. Muhammed Gazali, bu kardeşliği hicret problemini en güzel ve en kolay biçimde çözen bir yapı olarak tanımlar:

* Toplumsal Dönüşüm: Kardeşlik, "ben" duygusunu ortadan kaldırmış, cemaat ruhunu harekete geçirmiştir. Cahiliyet asabiyeti erimiş, hamiyet (koruma duygusu) yalnızca İslam için olmuş; soy, renk ve vatan farkı kalkmıştır. Kişinin değeri takva ve mürüvvetine göre ölçülmüştür.

* Kâmil Akid: Bu kardeşlik, sadece sözde kalmayıp, kan ve mallarla bütünleşen, geçerli bir akid olmuştur. Sevme, şefkat ve başkalarını kendine tercih etme (îsar) üzerine kurulmuştur.

* Yüksek Ahlak: İlk Müslümanlar, ilahi kaidelere sarılarak ve yüce bir gaye peşinden giderek bu sağlam kardeşliği kurabilmişlerdir. Bencillik, ihtiras ve çekişmelerden arınmışlardı.

Muhacirler Arasındaki Kardeşlik

İbn Teymiyye'nin, Peygamber (s.a.v.) ile Hz. Ali (r.a.) arasındaki kardeşliği inkar etmesine karşılık, İbn Hacer ve diğer alimler muhacirlerin de kendi aralarında kardeş kılındığına dair deliller sunarlar:

* Zübeyr ve İbn Mesud: Her ikisi de Muhacir olmasına rağmen aralarında kardeşlik yapıldığı sabittir (Hakim, İbn Abdu'l-Berr).

* Kardeşliğin Amacı: Resulullah (s.a.v.), güçlü olanın zayıfa yardım etmesi, aralarında arkadaşlık kurulması için kardeşlik tesis etmiştir. Hz. Ali (r.a.) ile kardeşlik de, O'nun çocukluğundan beri yanında olmasına rağmen bu hikmetle yapılmıştır.

* İlk Kardeş Kılma: Hz. Ali (r.a.)'ye "Senin kardeşin Benim" buyurulduğu rivayet edilmiştir.

Dr. Mustafa Sibaî'den Sosyal Adalet Vurgusu

Dr. Mustafa Sibaî, bu kardeşliği İslam adaletinin ve olumlu insan ahlakının en önemli göstergesi olarak niteler:

* Eşsiz Paylaşım: Muhacirler Medine'ye maldan yoksun geldiler. Ensar ise zengin idi. Kardeş kardeşinin yükünü taşıdı; evini, malını paylaştı.

Sonuç: Dünyadaki hiçbir sosyal adaletin bu kardeşliğe denk olamayacağını belirterek, İslam'daki sosyal adaleti görmezlikten gelenleri eleştirir. Bu kardeşliği bizzat Resulullah (s.a.v.) tesis etmiştir. Bu kardeşlik, hem sözde hem de fiilen yaşanmış, İslam’ın sosyal adalet ve insan ahlakı vizyonunu somut hâle getirmiştir.