Seyr-i İlallaha Yardımcı Etkenler

 

Seyr Alanları Ve Yardımcı Etkenler

İnsanların Allah'a ve seyr ilallahla yönelmesi bazı hallerde açıkça müşahede edilmektedir. Aynı şekilde seyr ilallaha süluk eden ferdin bazı anlarda tembellik illetine maruz kaldığı bilinmektedir. Bu da her insan için olağan bir şeydir. Ferdin Allah’a yönelmesini hızlandıran veya gevşeklik halinde himmetini artıran haller de çoktur. Mesela, ilim için, Kur'an tilaveti ve zikir için bir araya gelmeyi, irşad, seyr ilallahla ilgili kitapları mütalaa etmeyi, salih kimselerin hayatlarını okumayı sayabiliriz.

Unutulmamalıdır ki bu meselelerin bir kısmı bazı hallerde bir farzın yerine gelmesini sağlamakta, aynı zamanda seyr için şevki artırmakta ve farz bir ilim için toplanmak gibi himmeti tazeleyerek güçlendirmektedir. Toplanma, irşad, seyr ilallahla ilgili ve salih kimselerin hayatlarını anlatan kitapları mütalaa meselesinde göz önünde bulundurulması gereken hususlar vardır. Nitekim bütün bu meseleler seyr ilallah için teşvik rolünü oynamaktadır. Aynı şekilde gösterilmesi gereken birtakım hatalar da beraberinde meydana gelmektedir.

Bu hususlara girmeden önce iki meseleye işaret etmek istiyoruz:

Birinci Mesele: Nefsi İdare Etmek

Rasûlüllah buyuruyor: «Çalışan herkesin bir gayreti ve bu gayretin tembellik anı vardır. Şayet kendini doğrultur ve çabayı devam ettirirse kurtulması umulur. Yok, parmaklarla gösterilirse onu artık hesaba katmayın.» (Tirmizi)

Seyr ilallaha sülük eden bir insanın nefsine devamlı dikkat etmesi ve iyi idare etmesi lazımdır. Nefsinde bir tembellik veya gevşeme gördüğünde daha az amelle devam etmeye çalışır. Bu kadarını da yerine getiremediği zaman onu sonradan telafi etmeye gayret eder. Gevşeklik anında nefsini idare etme şekillerinden biri olarak seyri teşvik âmillerinden faydalanır. Buna göre seyri teşvik âmilleri, esasında seyr ilallah konusunda nefsi idare etmenin bir cüzüdür; ancak tamamı demek değildir.

İkinci Mesele: Kapasite ve İtidal

Her kalbin amellere katlanma gücü değişiktir. Kalbe gücü üstünde yüklenecek olursa bir arızaya veya aksamaya sebep olabilir. Nefis de aynı durumdadır. Gücü üstünde yüklendiği veya zaruri yahut mubah olan ihtiyaçları karşılanmadığı zaman sahibine galip gelmektedir. Hadis-i şerifte şöyle buyrulmaktadır: «Amellerden işleyebileceğiniz kadar yüklenin. Allah’a yemin ederim ki siz usanırsınız ama Allah usanmaz.» (Buhari, Müslim)

Başka bir hadiste de şöyle buyrulmaktadır: «Amelleri tam işleyiniz ve mutedil olunuz. Biliniz ki hiçbir kimse ameliyle cennete girmeyecektir.» "Siz de mi ya Rasûlüllah?" diye sorulunca, «Evet, ben de. Allah mağfiretiyle sarmadıkça ben de giremem» buyurdu. (Kütübü Sitte)

---

Seyri Teşvik Eden Üç Ana Etken

1. Toplanma (Cemaat Ruhu)

Toplanmanın İslam’da büyük önemi vardır. Bazı farzları (Cuma, Bayram namazları vb.) yerine getirebilmek için toplanmak zaruridir. İlim için toplanmaya; Kur’an, Sünnet, Fıkıh, Tasavvuf, Siyer ve Modern İslami araştırmalar dahildir. Rasûlüllah buyurmuştur: «Allah’ın evlerinden birinde toplanan ve aralarında Allah’ın kitabını tilavet ederek ders okuyan her kavim üzerine Allah’ın sekineti iner, rahmet kuşatır...» (Müslim)

Toplanmanın faydaları şunlardır:

* Rahmet ve Ülfet: Kalplerin birleşmesini sağlar ve ihtilafları önler.

* Sekinet: İmanın artmasına ve manevi kuvvete vesile olur.

* Himmetin Tazelenmesi: Yeni bilgiler öğrenilir ve salih kalplerin hali kazanılır.

Ancak mürebbiler, Abdullah bin Mes'ud'un yaptığı gibi cemaati usandırmamak için toplantıların sıklığını ve süresini iyi ayarlamalıdır. Zikir halkaları da bu kapsamdadır; tesbih, tehlil ve dua ile icra edilen bu halkalar sünnette sabit olan büyük hayırlardır.

2. İnşad (İlahi, Şiir ve Marşlar)

Asr-ı Saadet'te şiirin bir yeri vardı, ancak bu hayatın bütünü değil, "yemekteki tuz" mesabesinde idi. Esas dinlenen daima Kur'an-ı Kerim olmuştur. Mutasavvıflar, inşadı (güzel sesle hikmetli sözler okumayı) nefsi hakka ısındırmak ve manevi duyguları tahrik etmek için bir araç olarak kullanmışlardır.

İnşad Konusunda Ölçüler:

- İçeriği İslami duyguları tatmin etmeli ve fıkhi sınırlarda kalmalıdır.

- Aşırıya kaçılmamalı, vaciplerin ihmaline yol açmamalıdır.

- Arap şiirindeki mecaz ve kinayeler (içki, sarhoşluk vb. remizler) yanlış anlamalara ve tartışmalara yol açabildiği için dikkatli olunmalıdır.

- Çağdaş İslam davetinde inşad, bir "ilaç" gibi dozunda kullanılmalıdır.

3. Salihlerin Hayatını ve Eserlerini Okumak

İmam Gazali (İhyau Ulumi’d-Din), Abdulkadir Geylani ve İbnü’l-Kayyim gibi büyük imamların hayatlarını ve eserlerini okumak, himmeti coşturur. Bir kişi İhya'nın "Kur'an Tilaveti" bölümünü okuduktan sonra Kur'an'a yönelirse, kalbindeki ilginin arttığını görecektir.

Dikkat Edilmesi Gerekenler:

- Hurafe ve batıl hikayelere karşı uyanık olunmalıdır.

- Bu eserler hiçbir zaman Kur'an, Sünnet ve Sahabe hayatı okumanın önüne geçmemelidir.

- Tasavvufi terimler, fıkıh süzgecinden geçirilerek mütalaa edilmelidir.

---

Ameli Teklifler Ve Uygulama Şekilleri

Seyr ilallahı takviye etmek için her mescidde ve evde şu oturumlar düzenlenebilir:

a) Zikir ve Salat-ı Selam Oturumu: Cuma günü veya uygun bir vakitte toplanılır. Sessizce salavat getirilir. Ardından cemaati yormayacak şekilde ortak zikir (Sübhanallah, Elhamdülillah vb.) yapılır. İnşad ve Kur'an tilaveti ile bitirilir.

b) Kur’an Okuma Oturumu: Cemaatle hatim paylaşılır, sessizce okunur. Sonunda ehil bir ağızdan tilavet yapılır. Ardından Riyazu’s-Salihin gibi eserlerden kısa bir ders yapılıp dua ile kapatılır.

c) Karma Oturum: Zikirle başlar, vaaz ile devam eder, inşad ve Kur'an ile son bulur.

d) Kurumsal Yapı: Her mescidde bu halkaları idare edecek ehil kişiler yetiştirilmelidir. Camilerin sadece binasını (maddi) değil, cemaatini de (manevi) imar etmek şarttır. Cami dernekleri eğitim faaliyetlerine de odaklanmalıdır.

e) İslami Günlerin İhyası: Mevlid, Hicret, Kudüs'ün kurtuluşu gibi önemli gün ve geceler; Peygamber sevgisini diriltmek ve halkı mescide bağlamak için özel programlarla değerlendirilmelidir.

f) Evlerin İhyası: Bu manevi iklim evlere de taşınmalıdır. Her müslüman malı, canı ve dili ile bu seyr ilallah seferberliğine ortak olmalıdır.