Garibü’l-Kur’an, Kur’an ilimleri (Ulûmü’l-Kur’ân) içinde en merak uyandırıcı ve dil bilimi açısından en zengin dallardan biridir. Kelime anlamı olarak "yabancı, nadir, alışılmamış" manasına gelen garib, bu ilim dalında Kur’an’daki anlaşılması güç, az kullanılan veya farklı lehçelerden dile girmiş kelimeleri ifade eder.
İşte Kur’an’ın bu "nadir incilerini" inceleyen ilim dalı hakkında bilmeniz gerekenler:
Garibü’l-Kur’an Nedir?
Kur’an-ı Kerim apaçık bir Arapça ile inmiş olsa da, içinde bütün Arap kabilelerinin günlük dilde kullanmadığı veya anlamı zamanla unutulmaya yüz tutmuş bazı kelimeler barındırır.
Bir kelime neden "garib" sayılır?
* Lehçe Farklılıkları: Kureyş lehçesi dışında (Himyer, Temim veya Tay kabileleri gibi) kullanılan kelimeler.
* Az Kullanım: Günlük konuşma dilinde çok nadir geçmesi.
* Etimolojik Köken: Arapçalaşmış (muarreb) ancak aslı başka dillerden (Süryanice, İbranice, Farsça vb.) gelen kelimeler.
Bu İlmin Doğuşu: "Şiir, Arapların Divanıdır"
Bu ilmin temelleri bizzat Sahabe döneminde, özellikle Abdullah b. Abbas tarafından atılmıştır. İbn Abbas’a bir ayetteki zor bir kelime sorulduğunda, o kelimenin geçtiği bir Cahiliye şiirini delil getirerek açıklama yapardı. Meşhur sözü şudur: "Kur’an’dan bir şey anlamadığınızda onu şiirde arayın; çünkü şiir Arapların divanıdır (dil arşividir)."
Ayrıca kendisi şöyle demiştir: “Fatıre’s-semavati” kelimesinin manasını bilmediğini ve bunu iki arab köylüsünün bir kuyu başındaki çekişmeleri esnasında öğrendiğini itiraf eder. El-Burhan I. 293
Garib Kelimelere Bazı Örnekler
Ayetlerde geçen ve ilk bakışta "Bu ne demek?" dedirten bazı meşhur kelimeler:
1. Eb (اَبّ): Abese Suresi 31. ayette geçer. Hz. Ebubekir’e sorulduğunda, "Eğer Allah’ın kitabındaki bir kelime hakkında bilmeden konuşursam hangi yer beni taşır?" diyerek titizlik göstermiş, daha sonra bunun "hayvanların yediği ot/mera" olduğu anlaşılmıştır.
2. Sîniyyîn (سِينِينَ): Tin Suresinde geçer. Müfessirler bunun Sina Dağı veya "bereketli/güzel" anlamında Habeşçe bir kelime olabileceğini tartışmışlardır.
3. Kasvere (قَسْوَرَة): Müddessir Suresinde geçer. "Aslan" demektir ancak Kureyş lehçesinde yaygın değildir.
En Meşhur Eserler
Bu alanda yazılan kitaplar, kelime anlamlarını sözlük sırasına göre veya ayet sırasına göre dizerek müfessirlere rehberlik eder:
* Râgıb el-İsfahânî – el-Müfredât: Bu alanın zirvesidir. Kelimeleri köklerine göre ayırır ve felsefi/tasavvufi derinlik katar.
* İbn Kuteybe – Tefsîru Garîbi’l-Kur’ân: Kelimeleri ayet sırasına göre açıklar.
* Ebû Ubeyde – Mecâzü’l-Kur’ân: Dilbilimsel açıdan en eski ve temel kaynaklardan biridir.
Neden Önemli?
Garibü’l-Kur’an bilmeden yapılan bir tefsir, rotasız gemiye benzer. Kelimenin gerçek kökenini ve o dönemdeki kullanımını bilmemek, ayete yanlış mana verilmesine neden olabilir. Bu ilim, Kur’an’ın edebi mucizesini ve dilsel zenginliğini koruyan bir kalkandır.
إرسال تعليق
İçinizde olan güzellik her zaman yazılarınıza ve dilinize aşkla dökülsün...