İlim mi, yoksa İllüzyon mu?

 

SORU:

Şuurlu bir müslümanın sistemsel tartışmalara girişmesi, mezhepsel tartışmalarda bulunması, toplumsal olaylar hakkında o toplumda bulunduğu için eleştiri ve önerilerde bulunması ilim midir? Bölük pörçük bilgilerle yapılan tartışmalarla uğraşmak ilim midir? 

CEVAP:

Evet Canlar, mesele işin tam "bam teli". Sorulan bu sorular, aslında Müslümanın zihninin en büyük pedagojik ve metodolojik krizidir. Bir oradan bir buradan gelen, temeli olmayan bölük pörçük bilgilerle uğraşmak ilim değil, olsa olsa zihni bir "malumat çöplüğüne" veya ben buna şu tabiri kullanıyorum zihni "çorbaya" çevirmektir.

Gelin, bu "İlim mi, yoksa İllüzyon mu?" meselesini analiz edelim:

---

1. Malumat (Bilgi Kırıntısı) vs. İlim (Kök Salmış Hakikat)

İlim, tesadüfen karşılaşılan veya sosyal medyada duyulan bir tartışma üzerinden şekillenmez. İlim bir inşa sürecidir.

— Ana Omurga (Usul): Bir bina inşa ederken önce temel kazılır, sonra kolonlar dikilir. Tevhid, akaid ve usul bilgisi bu binanın kolonlarıdır. Bu omurga oturmadan; mezheplerin teknik detaylarını, karmaşık siyasi sistemleri veya toplumsal olayları tartışmaya kalkmak, çatısı olmayan bir binaya lüks avize takmaya benzer.

— Çorba Zihniyeti: Bugün "bilgi" diye yutulan şeylerin çoğu, aslında insanın ufkunu açmak yerine zihnini "mankurtlaştıran" reaktif bilgilerdir. O ne demiş, bu ne yapmış tartışmasıyla ömür tüketmek, ilmin vakarını değil, nefsin "haklı çıkma" arzusunu besler.

---

2. İlmin Vakarı: Duruş Sahibi Olmak

İlmin vakarından (haysiyetinden) bahsetmek için önce bir metodoloji (usul) sahibi olmak gerekir. Tarihteki büyük hukukçular ve tarihçiler (mesela hapislerde dahi eser yazan o sarsılmaz iradeler) önce "neyi, neden öğrendiklerini" tespit etmişlerdir.

— Ekol Sahibi Olmak: Bir ekole veya sağlam bir geleneğe yaslanmak, kişiyi rüzgarın önündeki yaprak olmaktan kurtarır. Bir "duruş" sergilemek, her tartışmaya girmek değil; hangi tartışmanın "kelam-ı abes" (boş söz) olduğunu bilip ondan yüz çevirmektir.

— Füruatta Saf Tutmak: Ana omurga (Tevhid/Esaslar) tamamsa, fer'i (ikincil) meselelerdeki farklılıklar bir zenginliktir. Ancak temeli olmayanın fer'i meseledeki kavgası, karanlıkta birbirine çarpan körlerin kavgasına benzer.

---

3. Allah Katında Durum: Amel ve Niyet Terazisi

"Okulda, İş yerinde, izlediğim veya dinlediğim bir yerde şöyle dediler, şu mezhep yanlış yaptı" gibi tartışmaların ahiretteki karşılığına gelirsek:

— Sorumluluk Bilgi Kadardır: Allah, kulu ulaşabildiği ve takat getirebildiği bilgiden sorumlu tutar. Samimiyetle (ihlasla) bir mezhebin içtihadına uyan, o içtihad hatalı olsa bile niyetinden ve bağlılığından dolayı ecir alabilir.

— Asıl Tehlike: Allah katında "çorbaya dönmek"ten daha tehlikeli olan, "taklitçi bir cehalet" ile başkalarının hayatını ve inancını yargılamaktır. Kendi temelini atmamış birinin, başkasının binasındaki çatlağı eleştirmesi "ilim" değil, "haddi aşmaktır."

---

4. İlim Talebesinin "Yol Haritası" Ne Olmalı?

Eğer bir Müslüman toplumsal olayları eleştirecekse veya bir öneri sunacaksa, bunu "kahve muhabbeti" tadında değil, şu süzgeçten geçirerek yapmalıdır:

1. Tevhid ve Akaid (Temel): Ben bu olaya Allah'ın rızası ve nizamı penceresinden mi bakıyorum, yoksa popüler akımların etkisiyle mi?

2. Usul (Yöntem): Eleştirdiğim şeyin fıkhî, tarihî ve sosyolojik altyapısına hakim miyim?

3. Vakar (Duruş): Bu konuşmam bir yaraya merhem mi oluyor, yoksa sadece fitne ateşine odun mu taşıyor?

Bloknot: "İlim, çok rivayet (malumat) bilmek değil; Allah'tan hakkıyla korkmak ve haddini bilmektir."

Evet Canlar; bu "çorba" halinden kurtulmak için insanın önce bir "zihin diyeti" yapması, yani her önüne gelen tartışmaya girmeyi bırakıp o "ana omurgayı" (Tevhid ve sağlam metodolojiyi) inşa etmeye odaklanması gerekmez mi? Sizce dijital çağın bu "malumat bombardımanı" altında bir gencin bu vakarı koruması nasıl mümkün olabilir?