İ’câzü’l-Kur’ân

 

İ’CÂZÜ’L-KUR’ÂN: Kur’an’ın Eşsizliği ve İnsanlığı Aciz Bırakışı

İ’câz, lügatte "aciz bırakmak" demektir. Terim olarak ise, bir peygamberin davasını ispat etmek için gösterdiği, insanların benzerini yapmaktan aciz kaldığı olağanüstü hallere (mucize) denir. Hz. Muhammed’in (s.a.v.) en büyük ve ebedi mucizesi ise Kur’an-ı Kerim’dir.

---

Mucizelerin Karşılaştırması: Geçici ve Kalıcı Mucizeler

Peygamberlere verilen mucizeler, gönderildikleri toplumun en ileri olduğu alanlara göre şekillenmiştir:

Peygamber	Dönemin Öne Çıkan Alanı	Mucizenin Niteliği
Hz. Musa	Sihir ve Büyü	Asa: Maddi ve hissi (o an şahit olanlara özel).
Hz. İsa	Tıp ve Tedavi	Ölüleri Diriltme: Hissi ve zamana bağlı.
Hz. Muhammed	Edebiyat, Belâgat ve Hitabet	Kur’an: Akli, ebedi ve her çağa hitap eden.

"Bana verilen, Allah'ın gönderdiği vahiydir. Onun için kıyamet günü ümmetimin sayıca diğerlerinden çok olmasını ümit ediyorum." (Hadis-i Şerif)

---

Tehaddi: Kur’an’ın Meydan Okuma Aşamaları

Kur’an, edebiyatın altın çağını yaşayan Araplara karşı kademeli bir meydan okuma süreci izlemiştir:

1. Tamamı İçin: "İnsanlar ve cinler bir araya gelse, bu Kur’an’ın bir benzerini getiremezler." (İsrâ, 88)

2. On Süre İçin: "Eğer samimiyseniz, onun gibi uydurulmuş on sure getirin." (Hûd, 13)

3. Tek Bir Süre İçin: "Kulumuza indirdiğimizden şüphede iseniz, haydi onun benzeri bir tek sure getirin." (Bakara, 23)

Sonuç: Tarih boyu bu meydan okumaya cevap verilememiştir. Edebiyat üstatları kılıçla savaşmayı, kalemle (nazire yaparak) savaşmaya tercih etmişlerdir; çünkü kalemle galip gelemeyeceklerini biliyorlardı.

---

Kur’an’ın İ’câz Yönleri (Neden Eşsizdir?)

Kur’an’ın eşsizliği sadece dilinde değil, pek çok boyuttadır:

* Dil ve Üslup: Kelime seçimi, ses uyumu ve ifade gücü beşer üstüdür.

* Gayb Haberleri: Geçmiş milletlerin bilinmeyen halleri (Mazi), münafıkların iç yüzü (Hal) ve Bizans-İran savaşı gibi gelecekteki olayları (İstikbal) haber vermesi.

* İlmi ve Kevni Sırlar: Ümmi bir Peygamberin, asırlar sonra bilimle keşfedilecek hakikatlere temas etmesi.

* Beşeriyetin Islahı: Hukuk, ahlak ve sosyal adalet sisteminin mükemmelliği.

* Tahrif Edilememesi: Peygamberin bile vahiyle gelen tek bir harfi değiştirme yetkisinin olmaması ve metnin korunmuşluğu.

---

Tarihi Şahitlikler: Dost ve Düşmanın İtirafı

* Utbe b. Rebia: "Ondan öyle şeyler işittim ki, bu ne şiir ne sihir ne de kehanettir. Onu kendi haline bırakın!"

* Lebid (Muallaka Şairi): Bakara ve Âli İmrân surelerini duyunca, "Artık bundan sonra bana şiir yazmak düşmez," diyerek şairliği bırakmıştır.

* Müseylimetü'l-Kezzab: Kur’an’a nazire yapmaya çalışmış ancak ortaya koyduğu komik ve basit sözlerle kendi taraftarlarınca bile alay konusu olmuştur.

---

İ’câzü’l-Kur’ân Literatürü (Önemli Eserler)

Tarih boyunca bu konuyu inceleyen devasa bir külliyat oluşmuştur:

– Câhiz: Nazmu’l-Kur’ân

– Bâkıllânî: İ’câzu’l-Kur’ân

– Abdülkāhir el-Cürcânî: Delâilü’l-İ’câz (Belâgatın zirvesi)

– Fahruddin er-Râzî: İ’câzu’l-Kur’ân

– Celaleddin es-Suyûtî: Mu’terekü’l-Akrân

– Mustafa Sadık er-Râfiî: İ’câzu’l-Kur’ân (Modern dönem)

– Seyyid Kutub: et-Tasvîru’l-Fennî fi’l-Kur’ân

---

Sonuç olarak; Kur’an, sarp dağlardan inen bir sel gibi, önündeki tüm edebi engelleri aşmış; hem kalpleri hem de akılları fethetmiştir. O, sadece müslümanlar için değil, diline vakıf olan her insaf sahibi için "taklit edilemez bir şaheser"dir.