Kardeşlerimiz araştırması ve incelesi güzel şimdide İşârî ve Tasavvufî tefsire bakalım, Kur’an-ı Kerim’in sadece dış (zâhir) anlamıyla yetinmeyip, ayetlerin derinliklerinde yatan gizli, işâret yollu ve manevî anlamlarını ortaya çıkarmayı amaçlayan tefsir ekolüdür.
Bu yöntem, bilginin sadece akıl veya nakil (rivayet) yoluyla değil, aynı zamanda kalp temizliği, manevî tecrübe (keşf) ve ilham yoluyla elde edilebileceği düşüncesine dayanır.
İşârî Tefsir Nedir?
İşârî tefsir, "işaret" kelimesinden gelir. Müfessirin, ayetin lafzından (sözünden) ilk bakışta anlaşılmayan ancak manevî bir derinlikle kalbine doğan anlamları ifade etmesidir.
Temel Özellikleri:
- Keşf ve İlham: Bilgi kaynağı olarak sadece kitaplar değil, müfessirin ruhsal arınma sonucu elde ettiği manevî sezgiler (ilham) kullanılır.
- Zâhir-Bâtın Dengesi: Makbul bir işârî tefsir, ayetin dış anlamını reddetmez. Aksine, dış anlamı bir "kabuk", iç anlamı (bâtın) ise bir "öz" olarak görür.
- Kalp Tasfiyesi: Bu tefsiri yapacak kişinin dünyevi arzulardan uzaklaşmış, kalbini Allah sevgisiyle doldurmuş bir "ehlullah" (Allah dostu) olması gerektiği savunulur.
Bir Te'vilin "İşârî Tefsir" Sayılabilmesi İçin Şartlar
Her "aklıma öyle geldi" denilen yorum işârî tefsir sayılmaz. İslam âlimleri (özellikle İmam Gazzâlî ve İbnü'l-Arabî gibi isimler), işârî tefsirin geçerli olması için şu şartları koşmuşlardır:
1. Zâhir Anlama Aykırı Olmamalı: Ayetin açık, dil bilgisi kurallarına dayalı anlamına zıt bir yorum yapılamaz.
2. "Tek Anlam Budur" Denilmemeli: Müfessir, "Allah’ın tek muradı budur, zahiri anlam önemsizdir" diyemez. Sadece "ayetin bu manaya da işareti vardır" diyebilir.
3. Şer'î Bir Delile Dayanmalı: Yapılan yorum, İslam'ın genel ilke ve inanç esaslarına aykırı olmamalıdır.
4. Aşırı Zorlama Olmamalı: Ayetin lafzı ile yapılan yorum arasında uzak da olsa bir bağlantı bulunmalıdır.
Zâhirî Tefsir vs. İşârî Tefsir (Örnek Karşılaştırma)
Bir örnekle bu iki yaklaşım arasındaki farkı görelim:
Ayet: "Nalınlarını (ayakkabılarını) çıkar; çünkü sen mukaddes vadi Tuva’dasın." (Tâhâ Suresi, 12)
En Önemli Tasavvufî Tefsir Eserleri
Eğer bu ekol üzerine okuma yapmak isterseniz, şu eserler en meşhurlarıdır:
- Sehl b. Abdullah et-Tüsterî: Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm (İlk sistematik işârî tefsir kabul edilir).
- Ebû Abdurrahman es-Sülemî: Hakâiku’t-Tefsîr.
- Kuşeyrî: Letâifü’l-İşârât (Dengeli ve çok takdir edilen bir eserdir).
- İsmail Hakkı Bursevî: Rûhu’l-Beyân (Osmanlı coğrafyasında en çok okunan tasavvufî tefsirdir).
Dikkat: Bâtınîlik ile Farkı
İşârî tefsir ile Bâtınîlik (Bâtınî tefsir) sık sık karıştırılır.
- İşârî Tefsir: Zahiri anlamı kabul eder, onun üzerine manevî bir katman ekler. (Makbuldür).
- Bâtınî Tefsir: Zahiri anlamı tamamen reddeder veya hükümsüz kılar. "Namaz kılmak aslında kalbi temizlemektir, şekle gerek yoktur" gibi yaklaşımlar Bâtınîliktir ve İslam âlimlerince dalalet (sapıklık) kabul edilir.
Özetle: İşârî tefsir, Kur’an’ı bir "aşk ve irfan" gözlüğüyle okuma sanatıdır. Kur’an’ın bitmek bilmeyen derinliklerine yolculuk yapmayı sağlar.
a
Yorum Gönder
İçinizde olan güzellik her zaman yazılarınıza ve dilinize aşkla dökülsün...