Mümin Ve Sâlik Öğrenmesi Farz-ı Ayn Olan İlimler

Her mümin ve sâlik için "bilmemek mazeret değildir" denilen, öğrenilmesi Farz-ı Ayn (şahsen zorunlu) olan ilimler temel olarak şunlardır:

1. Akaid (İman Esasları)

Allah’ın varlığı, birliği, sıfatları ve iman esaslarını (peygamberler, kitaplar, ahiret vb.) kalpte şüphe bırakmayacak düzeyde bilmek. Taklidi imandan tahkiki imana geçecek kadar bilgi sahibi olmak.

2. İlmihal (İbadet Bilgisi)

Kişinin günlük hayatında bizzat muhatap olduğu ibadetlerin hükümlerini bilmesi:

- Taharet: Abdest, gusül ve temizlik hükümleri.

- Namaz: Namazın farzları, vacipleri ve namazı bozan haller.

- Oruç: Orucun şartları ve temel hükümleri.

- Zekât ve Hac: Eğer zenginlik sınırına (nisaba) ulaşılmışsa bu ibadetlerin detayları.

3. Helal ve Haram Bilgisi (Muamelat)

Kişinin yaptığı işe ve konumuna göre bilmesi gereken sınırlar:

- Ticaret: Eğer ticaret yapıyorsa faiz, alışveriş hukuku ve kul hakkı bilgisi.

- Aile: Evlilik, boşanma ve aile hukuku temel bilgileri.

- Yeme-İçme: Nelerin haram nelerin helal olduğu bilgisi.

4. Kalp Amelleri ve Ahlak (Tasavvufun Özü)

Nefsi terbiye etmek için hayati olan batıni ilimler. Tasavvuf büyükleri bunları bilmenin de farz olduğunu vurgular:

- Münciyat (Kurtarıcılar): İhlas, sabır, şükür, tevekkül ve rıza gibi güzel huyları tanımak.

- Mühlikat (Helak Ediciler): Kibir, haset, riya (gösteriş), ucb (kendini beğenme) ve kin gibi kalp hastalıklarını ve bunlardan kurtulma yollarını bilmek.

5. Dilin ve Azaların Afetleri

Gıybet, yalan, iftira gibi dilin; harama bakmak gibi gözün ve diğer azaların işleyebileceği günahları tanımak.

Özetle: "Kişinin nefsine neyin faydalı, neyin zararlı olduğunu bilmesidir." (Ebû Hanîfe).

Bu liste, zihni doldurmak için değil, hayatı istikamet üzere yaşamak için asgari "manevi sermaye"dir. Bunları öğrendikten sonra asıl mesele, Şeyh Ahmed er-Rifâî Hazretleri'nin işaret ettiği gibi “Âlimlerle mutasavvıfların vardığı nihayet birdir. Sofular az ilimle çok amel ederek, âlimler az amel ile çok ilimle oraya ulaşırlar.” "az ilimle çok amel" ederek marifete ulaşmaktır.