Sure Başlangıçları (Fevâtihus-Suver)

 

Harika bir konu ile devam edelim tefsir usulüne! İmam Suyûtî’nin el-İtkan adlı eserinde sistemleştirdiği Fevâtihu’s-Suver (Sure Başlangıçları) konusu, Kur'an'ın belâgatını ve üslup zenginliğini anlamak için eşsiz bir kapıdır.

---

Sure Başlangıçlarının 10 Grubu

Kur’an-ı Kerim’deki Surelerin başlangıçlarının çok çeşitli oldukları görülmektedir. onları muhtelif gruplar altında toplamak mümkündür.  Celaleddin es-Sûyûtî, 114 surenin tamamını 10 gruba ayırmış ve onları şu başlıklar altında incelemiştir: 

1- Allah’ı Övgü (Sena) İle Başlayanlar (14 Sure)

Senin de belirttiğin gibi; 5 tanesi Hamd, 7 tanesi Tesbih, 2 tanesi Tebareke ile başlar.

* Hamd: Fâtiha, En’âm, Kehf, Sebe, Fâtır.

* Tesbih: İsrâ, Alâ, Hadîd, Haşr, Saf, Cuma, Teğâbün.

* Tebareke: Furkân, Mülk.

2- Mukatta’a Harfleri İle Başlayanlar (29 Sure)

"Elif-Lâm-Mîm", "Yâ-Sîn", "Hâ-Mîm" gibi harflerle başlayan surelerdir.

1- Bakara: "Elif-Lâm-Mîm" 2- Ali İmran: "Elif-Lâm-Mîm"

3- el Araf:  Elif-Lam-Mim-Sad 4- Yunus: "Elif-Lam-Râ"

5-Hud: "Elif-Lam-Râ" 6- Yusuf: "Elif-Lam-Râ"

7- er-Rad: Elif Lam Ra 8-İbrahim: "Elif-Lam-Râ"

9- el Hicr: "Elif-Lam-Râ"                    10- Meryem: "Kaf-Ha-Ya-Ayn-Sad"       

11-Taha: "Ta-Ha" 12- eş- Şuara:  "Ta-Sin-Mim"

13-  en-Neml: "Ta-Sin" 14- el kasas: "Ta-Sin-Mim"

15- el Ankebut: "Elif-Lâm-Mîm" 16- er-Rum: "Elif-Lâm-Mîm"

17-Lokman: "Elif-Lâm-Mîm" 18- secde: "Elif-Lâm-Mîm"

19- Yasin: "Ya-Sin" 20- Sad: "Sad"

21- el Mümin: "Ha-Mim" 22- Fussilet:  "Ha-Mim"

23- eş Şura: "Ha-Mim" 24- Ez- Zuhruf: "Ha-Mim"

25- ed-Duhan: "Ha-Mim" 26-el-Casiye: "Ha-Mim"

27-el-Ahkaf: "Ha-Mim" 28-Kaf: "Kaf"

29-el-Kalem: "Nun"

3- Nida (Seslenme) İle Başlayanlar (10 Sure)

* Peygamber’e Hitap: Ahzâb, Talâk, Tahrîm, Müzzemmil, Müddessir.

* İnsanlara/Müminlere Hitap: Nisâ, Mâide, Hac, Hucurât, Mümtehine.

4- Haber Cümlesi İle Başlayanlar (23 Sure)

Bu gruptaki sureler, doğrudan bir olayı veya gerçeği bildiren düz cümlelerle başlar.

* Örnekler: 1. Enfâl: "Sana ganimetleri sorarlar..." 2. Tevbe: "Allah ve Resulü’nden bir ihtardır..." 3. Nahl: "Allah’ın emri geldi..." 4. Enbiyâ: "İnsanların hesap verme vakti yaklaştı..." 5. Mü’minûn: "Müminler gerçekten kurtuluşa ermiştir." 6. Nûr: "Bu, indirdiğimiz bir suredir..." 7. Zümer, Muhammed, Fetih, Kamer, Rahmân, Mücâdele, Abese, Beled, Kadr, Beyyine, Kāria gibi sureler de bu gruptadır.

5- Kasem (Yemin) İle Başlayanlar (15 Sure)

Allah’ın bazı varlıklar üzerine yemin ederek başladığı surelerdir.

* Örnekler: 1. Sâffât: "Saf saf dizilenlere andolsun." 2. Zâriyât: "Ezip savuranlara andolsun." 3. Tûr, Necm, Mürselât, Nâziât, Bürûc, Târık, Fecr, Şems, Leyl, Duhâ, Tîn, Âdiyât, Asr.

6- Şart Cümlesi İle Başlayanlar (7 Sure)

Genellikle "İzâ" (Eğer/Zaman) edatıyla başlayanlar:

1. Vâkıa: "Kıyamet koptuğu zaman..."

2. Münâfikûn: "Münafıklar sana geldiği zaman..."
3. Tekvîr: "Güneş dürüldüğü zaman..."
4. İnfitâr: "Gök yarıldığı zaman..."
5. İnşikâk: "Gök parçalandığı zaman..."
6. Zilzâl: "Yer sarsıldığı zaman..."
7. Nasr: "Allah’ın yardımı ve fetih geldiği zaman..."

7- Emir İle Başlayanlar (6 Sure)

Doğrudan bir komutla başlayanlar:

1. Cin: "De ki (Kul): Bana vahyolundu..."

2. Alak: "Oku (Ikra)!"
3. Kâfirûn, İhlâs, Felak, Nâs: Hepsi "De ki (Kul)" emriyle başlar.

8- İstifham (Soru) İle Başlayanlar (6 Sure)

1. İnsan (Dehr): "İnsan üzerinden uzun bir süre geçmedi mi?"

2. Nebe: "Birbirlerine neyi soruyorlar?"
3. Ğâşiye: "O kaplayıp kavrayan kıyametin haberi sana geldi mi?"
4. İnşirah: "Biz senin göğsünü açıp genişletmedik mi?"
5. Fîl: "Rabbin fil sahiplerine ne yaptı, görmedin mi?"
6. Mâûn: "Dini yalanlayanı gördün mü?"

9- Dua ve Dilek İle Başlayanlar (3 Sure)

Genellikle "Beddua/Kahır" veya "Yazıklar olsun" anlamındaki ifadelerdir:

1. Mutaffifîn: "Ölçüde hile yapanlara yazıklar olsun (Veyl)!"

2. Hümeze: "İnsanları arkadan çekiştirenlerin vay haline (Veyl)!"
3. Leheb: "Ebû Leheb’in elleri kurusun (Tebbet)!"

10- Ta’lil (Sebep Bildirme) İle Başlayan Sure (1 Sure)

Bir şeyin gerekçesini açıklayarak başlar:

* Kureyş: "Kureyş’i alıştırdığı (Li-îlâfi) için..."

---

📚 Kaynakça Notu

Aşağıda isimlerini verdiğimiz alimler bu sahanın en önemli eserlerini vermişlerdir:

Fevatihus suver (sürelerin başlangıcı) konusunda, Ebu Hamid Muhammed Bin Muhammed El Gazali'nin eserleri ile, Tacuddin b. Duveyhem b. Muhammed el-Mavsili eş Şafi'inin Kenzüd-Dürer fi Hurufi Evaili’s-Süver’i, İbn Ebi’l-Esbağ Zekiyyuddin Abdülazim b. Abdulvahid el-Kayravani el-Mısri'nin “el-Havatirus’s-Savanih fi Esrari’l-Fevatih” adlı eserleri meşhurdur. İmam Gazali: Konunun felsefi ve kalbi boyutunu, Mavsili (Kenzüd-Dürer): Harflerin sırlarını, İbn Ebi’l-Esbağ: Kur’an’daki edebi sanatların bu başlangıçlarla ilişkisini harika açıklarlar.