Sûfî Gözüyle Erdemli Yaşamak

 

Tasavvufî perspektifte "erdemli yaşamak", sadece toplumsal kurallara uymak veya nazik biri olmak değildir. Sûfîye göre erdem (fazilet), nefsin hayvânî ve nefsânî karanlığından kurtulup, ruhun ilâhî nurlarla aydınlanması ve bu nurun davranışlara yansımasıdır.

Sûfîlerin "İnsan-ı Kâmil" hedefinden yola çıkarak, erdemli yaşamaya dair yapabileceğimiz temel çıkarımları şu başlıklar altında toplayabiliriz:

---

Sûfî Gözüyle Erdemli Yaşamanın Esasları

1. İç ve Dış Tutarlılığı (Sıdk)

Erdemin ilk şartı, özün sözle, bâtının zahirle bir olmasıdır. Sûfî için dürüstlük sadece yalan söylememek değil, kalbinde ne varsa yüzünde de o olmasıdır.

Hz. Mevlânâ’nın o meşhur düsturu erdemin özetidir: "Ya olduğun gibi görün, ya göründüğün gibi ol." Çıkarım: Erdemli hayat, maskelerden kurtulup şeffaf bir ruhla yaşamaktır.

2. Dört Temel Erdemin Dengesi (İtidâl)

İmam Gazâlî ve İbnü'l-Arabî gibi büyükler, Aristo'dan aldıkları erdem fikrini İslâmî bir ruhla yeniden yorumlanan dört ana erdem üzerinde dururlar. Erdemli yaşamak, bu dört kuvveyi dengede tutmaktır:

• Hikmet (Bilgelik): Aklın ifrat ve tefritten kurtulup hakkı batıldan ayırmasıdır.

• İffet (Ölçülülük): Şehvet ve arzuların şeriat ve akıl kontrolünde olmasıdır.

• Şecaat (Cesaret): Öfke ve korkunun yerli yerince kullanılması, zulme karşı durup nefse galip gelmektir.

• Adalet: İlk üç erdemin tam bir denge içinde bulunmasıdır.

3. "Diğerkâmlık" (Îsâr)

Sûfînin erdem anlayışında "ben" yoktur, "biz" ve "O" vardır. Erdemli insan, kendi ihtiyacı olsa bile başkasını kendine tercih edendir.

Şeyh Sadi-i Şirazî der ki: "Benî Âdem (insanoğlu) birbirinin azasıdır." Çıkarım: Erdem, bir başkasının acısını kendi kalbinde hissetmek ve karşılık beklemeksizin hizmet etmektir.

4. Varlıkla Barışık Olmak (Şefkat)

Sûfî için erdemli yaşamak, sadece insanlara değil, tüm mahlukata "Yaratandan ötürü" şefkatle yaklaşmaktır. Karıncayı bile incitmemek, eşyayı hırpalamamak bu erdemin bir parçasıdır.

Hacı Bektaş-ı Velî’nin dediği gibi: "İncinsen de incitme." Çıkarım: Erdem, kötülüğe iyilikle karşılık verebilme, affetme ve her zerrede Hakk'ın tecellisini görme asaletidir.

---

Erdemli Yaşam İçin Pratik Çıkarımlar

Bugünün dünyasında sûfîce bir erdemle yaşamak istersek şu üç kuralı hayatımıza rehber edinebiliriz:

1. Kendini Tanımak: "Nefsini bilen Rabbini bilir." Erdem, kendi kusurlarımızı teşhis etmekle başlar. Başkasının ayıbıyla uğraşan, kendi erdemini kaybeder.

2. Hakkı Gözetmek: Sadece hukukî hakları değil, gönül haklarını da gözetmektir. "Kimin bende hakkı var?" yerine "Benim kime karşı sorumluluğum var?" diye düşünmektir.

3. Beklentisiz İyilik: Sûfî iyiliği cennet arzusu veya cehennem korkusuyla değil, sadece Hakk’ın rızası ve Cemâl sevdası için yapar. Karşılık beklenen iyilik, ticaret; karşılıksız yapılan iyilik, erdemdir.

Son Söz Olarak: 

Ebu'l Hasan Harkânî (k.s.) der ki: "Şu iki şeyle yaşamak erdemin zirvesidir: Allah için ibadet, halk için şefkat."