Ezan ve Kamet

 

Ezan ve Kamet Fıkhı

Ezanın Manası ve Meşruiyeti

Ezan, sözlükte "ilan etmek, bildirmek" anlamına gelir. Terim olarak ise, farz namazların vaktinin girdiğini özel lafızlarla ilan etmektir. Hicretin birinci veya ikinci yılında Medine’de rüya yoluyla meşru kılınmıştır.

Ezanın Hükmü

* Hanefi, Şafii, Maliki: Ezan, cemaatle kılınacak farz namazlar için Sünnet-i Müekkede’dir.

* Hanbeli: Ezan ve kamet, şehir halkı üzerine Farz-ı Kifaye’dir. Terk edilmesi durumunda o belde halkı sorumlu olur. 

Hanefilere göre Kaza namazlarında hem ezan hem de kamet getirilir. Kazası fazla ise birincisi ezan ve getirir sonrası için dilerse getirir dilerse getirmez. En iyisi her biri için ezan ve kamet getirmektir. Malikilere göre ezan okunmaz kamet getirilir.Şafiiler için ezan ve kamet müstehaptır. 

Ezanın Şartları

Ezanın geçerli olması için şu şartların bir arada bulunması gerekir:

1- Vakit: Namaz vaktinin girmiş olması (Sadece Sabah namazında vakitten önce okunması Maliki ve Şafii'de caizdir).

2- Arapça Olması: Ezanın aslına uygun Arapça lafızlarla okunması şarttır.
3- Tertip: Kelimelerin sırasına riayet edilmelidir.
4- Müslüman ve Akıllı Olmak: Müezzinin Müslüman ve temyiz kudretine sahip olması gerekir.
5- Ezan ve kametin cemaate duyurlaması şarttır.
6- Ezanın tek bir müezzin tarafından okumanması: Ezanın bir kısmını bir kişi diğer kısmını başka bir müezzin okuyacak olursa bu ezan caiz olmaz.

Ezanın Keyfiyeti ve Şekli (Lafız Farklılıkları)

Mezhepler arasında lafızların tekrar sayısında farklılıklar vardır:

- Hanefi ve Hanbeli: Ezan 15 lafızdan oluşur. Tekbirler başta 4 defa, sonda 2 defadır.

- Şafii: Ezan 19 lafızdır. Terci (şehadet kelimelerini önce alçak sesle, sonra yüksek sesle söylemek) sünnettir.

- Maliki: Ezan 17 lafızdır. Başta tekbir 2 defa söylenir ve terci yapılır.

Ezanın Sünnetleri

- Müezzin hür, buluğa ermiş, salih, namaz vakitlerini bilmeli ve abdestli olması.

- Ezanın yüksek bir yerde ve kıbleye dönerek okunması.
- Hicâ (Hayye'leler) esnasında sağa ve sola dönmek.
- Sesin gür olması ve Sesi güzelleştirmek (Lahn/şarkı formuna sokmadan).
- Kelimeler arasında teressül (yavaş ve duraklayarak okumak) yapmak.
- İki kulağına birer parmağını sokmalı
- Müezzin ecrini Allah’tan isteyerek ezan okumalıdır.

Ezanın Mekruhları

- Cünüpken ezan okumak (Tahrimen mekruh).

- Ezan lafızlarını şarkı söyler gibi uzatmak (Telhin).
- Ezan okurken konuşmak, yürümek veya selama cevap vermek.
- Çocukların veya fasık (günahı açıkça işleyen) kişilerin ezan okuması.
- Sabah namazının dışındaki ezanlarda tesvip mekruhtur. “Essalâtu hayrun minen nevm” “Namaz uykudan hayırlıdır.”

Ezan ve Kamete İcabet Etmek

Racih olan görüşe göre, Ezanı işiten kişinin buna icabet etmesi vacip, kameti işiten kimsenin icabet etmesi menduptur. Müezzinin söylediklerini aynen tekrar etmesi sünnettir. Ancak:

- "Hayye ale's-salâh" ve "Hayye ale'l-felâh" denildiğinde "Lâ havle velâ kuvvete illâ billâh" denir.

- Sabah ezanındaki "Es-salâtü hayrun minen-nevm" kısmına "Sadakte ve bererte" (Doğru söyledin ve iyilik ettin) diyerek icabet edilir.

Ezandan Sonra Müstahap Olan Hususlar

- Ezan Duası: Peygamberimiz'e salavat getirmek ve meşhur ezan duasını (Allahümme Rabbe hâzihi'd-da'veti't-tâmme...) okumak.

- Ezan ile kamet arasında dua etmek (Bu vakitteki dualar reddolunmaz).

Kamet: Nedir ve Nasıl Yapılır?

Vakte ait namazlar ile kaza namazları için yalnız veya cemaat halinde iken Kamet, namazın başladığını cemaate bildirmek olduğundan sünnet-i müekkededir.

- Hanefi: Kamet lafızları ezan gibidir, ancak hızlı okunur ve "Hayye ale'l-felâh"tan sonra iki defa "Kad kâmeti's-salâh" denir.

- Şafii ve Maliki: Kamet lafızları tektir (Birer defa söylenir).

Namaz Dışında Ezan Okumak

Fıkıh kitaplarında namaz vakti dışında şu durumlarda ezan okunması mendup (güzel) görülmüştür:

1. Yeni doğan çocuğun sağ kulağına ezan, sol kulağına kamet okumak.

2. Savaş meşakkati veya yangın gibi büyük felaketlerde.
3. Cinnîlerin musallat olduğu düşünülen kişilerin yanında.
4. Çok öfkeli olan veya kötü ahlaklı kişinin kulağına.
5. Yolcu uğurlarken (bazı alimlere göre).