Berat Gecesi (Şa‘bân’ın 15. gecesi) hakkında rivayetler, hadis usûlü açısından sahih–hasen–zayıf–uydurma şeklinde farklı derecelerdedir. Bu yüzden mesele “vardır/ yoktur” değil, hangi rivayet neyi ispat eder sorusuyla ele alınmalıdır.
Aşağıda sahih ve hasen kabul edilen rivayetler, ardından zayıf ve uydurma olanlar açık bir şekilde karşılaştırmalı incelenmesi tabi olarak gerekir.
Berat Gecesi’ne Dair Sahih / Hasen Rivayetler
Allah’ın Rahmetle Tecellîsi (Genel Fazilet)
Hadis: “Allah Teâlâ Şa‘bân ayının yarı gecesinde (Berat gecesi) kullarına rahmetiyle tecellî eder; müşrik ve kin tutan kimse hariç herkesi bağışlar.”
— İbn Mâce, Tahâre 168; Ahmed b. Hanbel, Müsned; Tirmizi, Savm 39
Hadisin Durumu:
Tek başına bazı tariklerle zayıf, Ancak birçok sahabeden farklı yollarla rivayet edildiği için: Hasen li-gayrihî derecesine yükselmiştir.
Bu görüş: İmam Tirmizî, İmam Beyhakî, İbn Teymiyye, İbn Hacer el-Askalânî
tarafından kabul edilmiştir.
Sonuç: Bu gecede ilâhî mağfiretin özel bir tecellisi vardır demek sünnete aykırı değildir. Gecenin akışını "kalp temizliği" ve "tevhid" üzerine kurar. Yani bu geceyi ihya etmenin anahtarı, başkalarına karşı beslenen nefretten arınmak ve Allah'a ortak koşmamaktır.
Selef Uygulaması (Dolaylı Delil)
Tâbiîn’den: Mekhûl, Halid b. Ma‘dân, Lukmân b. Âmir gibi âlimlerin bu geceye özel önem verdikleri sahih olarak nakledilmiştir. Bu durum: Gecenin tamamen uydurma olmadığını. İlk dönemlerde bilinen ve değer verilen bir gece olduğunu gösterir.
Berat Gecesi ile İlgili Zayıf Ama Yaygın Rivayetler
“Bu gecede bir yıllık rızık ve eceller yazılır”
Rivayet: “Şa‘bân’ın 15. gecesinde bir yıllık kader yazılır.” Bu hadisi önceleri bizde sahih olarak biliyorduk. Araştırmalarımız bununda çoğu zayıf rivayetler arasında olduğunu ortaya çıkardı.
Rızık ve Ölüm Listelerinin İnişi: Şaban’ın 15. gecesinde rızıkların taksim edildiği, ölecek olanların listesinin Azrail’e verildiği yönündeki rivayetlerin çoğu zayıftır. Kuran-ı Kerim'de bahsi geçen "hüküm gecesi"nin Duhan Suresi 3–4 ayetlerinde bu gecenin Kadir Gecesi olduğu tefsir alimlerinin genel kanaatidir. Bu yüzden: Bu ifade kesin akîde delili olmaz. Yani inanç esasına dönüştürülmez. Teşvik ve nasihat bağlamında aktarılabilir.
Berat Gecesi ile İlgili Uydurma (Mevzû) Rivayetler
Şimdi genellikle bir kesim var ki bu konuyu devamlı ısıtıp gündeme getirmektedir. Burası en kritik kısım diyebiliriz.
(Salatü'l-Hayr): “Berat gecesi 100 rekât namaz”
Rivayet: “Kim Berat gecesi yüz rekât namaz kılarsa…”
Hüküm: MEVZÛ (uydurma)
Âlimlerin Görüşü: İbnü’l-Cevzî: Mevzû - İmam Nevevî: Açık bid‘at - Şevkânî: Senedi ve metni uydurma
Kesin hüküm: 100 rekatlık veya özel dualı namazların Hz. Peygamber (s.a.v.) döneminde kılındığına dair sahih hiçbir bilgi yoktur. dolayısıyla böyle bir namaz yoktur. Kılınması sünnet değildir. Bu namazlar, Hicretten yüzyıllar sonra ortaya çıkmış "bid'at-ı hasene" veya uydurma rivayetlere dayanan uygulamalardır.
“Bu gecede şu kadar sevap, şu kadar hurî…”
Aşırı sevap sayılarını apartarak çoğaltmak - Masalsı anlatımlarla konu anlatmak - Kıyamet garantileri yani bir dahaki seneye kadar iyilik garantisi af garantisi vermek gibi. Bunların tamamı uydurmadır. Özel “Berat gecesi duası” diye rivayet edilen uzun metinlerin çoğu sahih değildir.
“Resûlullah (s.a.v.) bu geceyi her yıl özel ibadetle ihya etti”
Bu konuda Sahih hiçbir hadis yoktur. Resûlullah’ın bu geceye özel cemaatle ibadet yaptığı sabit değildir.
Sahih – Uydurma Karşılaştırma Tablosu
Ehl-i Sünnet Dengesini Özetlersek
Doğru Tutum:
Ferdi olarak: Tevbeye sarılmak - Bolca Dua etmek - İstiğfar ederek bağışlanma talebinde bulunmak - Genel nafile ibadetleri yapmak - Gündüzünde oruçlu geçirmek. Hz. Peygamber’in Şaban ayını, Ramazan hariç en çok oruç tuttuğu ay olarak geçirdiği sahihtir (Buhari, Savm 52). - Bu geceye özel toplu bir ibadet şekli tanımlanmamıştır. Bu yapılamayacağının delili değildir. Kişinin kendi köşesinde kaza namazı kılması, Kur'an okuması ve özellikle sizin şu anki halinizin durumuna göre toplu zikir halkalarına katılmak veya kendi köşenizde zikir ve tefekkürle meşgul olması en güzelidir. Tevbenin, Kalp temizliğinin, Kul hakkından arınmanın öncelikli olduğunu yukarıdaki hadis gösterir.
Yanlış Tutum: 100 rekatlık namaz kılma yanlış tutumu yerine kaza namazlarınız varsa kılmalı veya nafile namazlar kılınmalıdır. Sayı ve garanti içeren ibadetler 2 rekat namaz 1 yasin ve tevbe istiğfar çekilmesi yapılırsa gelmiş geçmiş günahlarının bağışlanacağının garantisi olan ibadetler yerine tefekkür muhasebe ile Allah yöneliş ve niyazda bulunmak kuran okumak daha faziletlidir. “Bu gece yapılmazsa eksik kalır” anlayışı olmamalı. “Bu gece ibadet etmezsen büyük kayıp” Bu anlayışa dönüşmesi dini baskıya dönüştürülmüş olur. Sünnet ölçüsünü aşar. Doğru olan: Yapan ecir alır, yapmayan kınanmaz olmalıdır. Elinizden geleni ihlasla yapmanız yeterlidir. Rabbim gönlünüzün halinin döküldüğü ameller - dua ve yakarışlarınızın samimiyetine bakar. “Bu gece herkes kesin affedilir” “Müşrik ve kalbinde kin olan hariç…” Affın önünde ahlâkî engeller vardır. Kul hakkı ve kin temizlenmeden “kesin af” yoktur.
Büyük Âlimlerin Özlü Sözü
İbn Teymiyye (rah.): “Şa‘bân’ın yarı gecesinin faziletine dair rivayetler vardır. Bu gecede tek başına ibadet eden kimse kınanmaz; ancak onu bayramlaştırmak bid‘attir.” demiştir.
İmam Gazâlî (rah.) : Berat gecesini: Muhasebe, Nefs sorgulaması, Tevbe gecesi
olarak görür.
Abdülkadir Geylânî (rah.): Şu ölçüyü koyar: “Allah’a yaklaşmak sayıyla değil, samimiyetledir.” Yani: 2 rekât ihlaslı namaz, 100 rekât gösterişli namazdan üstündür.
İmam Rabbânî (rah.): Çok net konuşur: “Şa‘bân’ın yarı gecesi faziletlidir; fakat Resûlullah’ın yapmadığını din haline getirmek bid‘attir.” Fazileti inkâr etmez ve Bid‘ati reddeder imam.
Selef ve Tâbiîn Uygulaması
Bu geceyi: Sessiz, Ferdi, Gösterişsiz ihya etmişlerdir. Toplu merasim yok, Zorunluluk yok, Kalp temizliği var demişlerdir.
Allah razı olsun can kardeşim
YanıtlaSilYorum Gönder
İçinizde olan güzellik her zaman yazılarınıza ve dilinize aşkla dökülsün...