Şirk Nedir?

 

Şirk Nedir?

Şirk kelime olarak ortak koşmak demektir. Dînî anlamda ise, Allah’a ait olan bir sıfatı, fiili veya hakkı başka bir varlığa vermektir. Bu bazen açık olur: “Şu da ilâhtır, bu da tanrıdır” demek gibi. Bazen de çok gizlidir: Allah’a inanıyorum deyip, kalben başkasına güvenmek, rızkı sebepten bilmek, korkuyu insandan, ümidi makamdan beklemek gibi… İşte Kur’an’ın “zulmün en büyüğü” dediği şirk, çoğu zaman kalpte başlar.

---

Tevhid Sadece “Bir Allah Var” Demek Değildir

Tasavvuf ehli der ki: Tevhid, dilde birlemek değil, kalpte tek bırakmaktır. Yani: Dilin “Allah” derken, Kalbin başka kapılara gitmemesidir. Allah’ın varlığını kabul edip: Rızkı patrondan, Şifayı doktordan, Gücü paradan, İzzeti makamdan bilmek… Bu hâl akîdede tevhid, ama kalpte şirk doğurur. İşte bu yüzden büyük sûfîler: “Şirk bazen secdede değil, sebeplerde gizlidir” demiştir.

---

Tarih Boyunca Şirk Nasıl Başladı?

Kur’an ve sahih rivayetlere göre: İnsanlık tevhidle başladı. Şirk sonradan ortaya çıktı. Hz. Nûh kavmi: Salih insanları çok sevdi, Hatıralarını yaşatmak için heykeller yaptı, Zamanla bu heykeller aracı, sonra ilah oldu. Tasavvuf büyükleri buradan şu dersi çıkarır: Aşırı yüceltme, zamanla ibadete dönüşür. Sevgi kontrolsüz kalırsa, tevhidi bozar.

---

Put Sadece Taştan Yapılmaz

Kur’an putları anlatırken şöyle tarif eder: Fayda veremez, Zarar gideremez, Kendine bile gücü yetmez. Tasavvuf ehli bu ayetleri kalbe çevirir ve sorar: Kalbinde neyi vazgeçilmez görüyorsun? Kırılmasın diye hakikati susturduğun şey ne? Kaybetmemek için Allah’ın emrini ertelediğin ne var? İşte: Kalbi esir alan her şey, put olmaya adaydır. Bu yüzden İmam Gazâlî: “Putları Kâbe’den temizlemek kolaydır, asıl put kalptedir” demiştir.

---

Gizli Şirk: Tasavvufun En Çok Uyardığı Hal

Resûlullah ﷺ buyurur: “Ümmetim için en çok korktuğum şey gizli şirktir.” Sahâbe sorar: “O nedir yâ Resûlallah?” “Riyadır.” (İbn Mâce) Yani: İbadeti Allah için yapıyor gibi görünüp Beğenilmek, takdir edilmek, görünmek için yapmak… Tasavvufta buna: “Nefs-i ilâhlaştırmak” denir. Kişi Allah’a secde eder, ama nefsinin alkışına muhtaçtır.

---

Ehl-i Kitap Ve Şirk Meselesi (Hikmetle)

Kur’an, Yahudi ve Hristiyanların bazı inançlarını şirk olarak niteler: Allah’a evlat isnadı, Peygamberi ilâhlaştırma, Din adamlarını rab edinme… Tasavvuf ehli buradan şu ibreti alır: Helâli-haramı Allah’tan değil, kişiden öğrenmek de bir tür rubûbiyet vermektir. Bir insan: “Bu helâldir” dedi diye helâl, “Bu haram değildir” dedi diye haramı hafife alıyorsa… Kalpte rablık yetkisi kaymıştır.

---

Tasavvufa Göre Şirk Neden Doğar?

Büyükler sebepleri şöyle sıralar: Allah’ı yeterince tanımamak, Sabırsızlık, Korku, Aşırı sevgi, Taklit, Dünyaya aşırı bağlanma. Şah Veliyyullah Dihlevî der ki: “İnsan, olağanüstü sandığı her şeye kutsiyet yüklemeye meyillidir.” 

Bu yüzden tasavvuf: Kerameti değil istikameti, Kişiyi değil hakikati, Şekli değil özü öne çıkarır.

---

Tevhidin kemali: Kalpte Birlik

Son söz olarak tasavvufun özü şudur: Tevhid, Allah’tan başka fail görmemektir.  Sebep vardır ama: Yaratıcı Allah’tır. Şifa Allah’tandır. Rızık Allah’tandır. Hidayet Allah’tandır. Kul sebebe yapışır, ama kalbini sebebe bağlamaz. İşte bu hâle: “Tevhid-i hâlis” denir.