Namazın Kazaya Kalması ve Kaza Namazları Fıkhı
Namaz, belirli vakitlere bağlanmış en büyük farz ibadetlerden biridir. Kur’ân-ı Kerîm’de: “Namaz, müminlere vakitleri belirlenmiş bir farz olarak yazılmıştır.” (Nisâ, 4/103) buyrularak her namazın kendine ait bir vakti olduğu bildirilmiştir. Bu sebeple namazı vaktinde eda etmek asıldır. Ancak bazen uyku, unutma veya başka mazeretler sebebiyle namaz vakti çıkabilir. İşte vakti çıktıktan sonra kılınan namaza (Faite-Fevait) kaza namazı denir.
Namazın Vaktinden Sonraya Kalmasının Hükmü
Sebep ne olursa olsun beş vakit namazı özürsüz olarak vaktinden sonraya bırakmak büyük günahtır. Çünkü vakit, namazın en temel şartlarından biridir.
Ancak: Uyku - Unutma - Baygınlık - Zorlayıcı mazeretler gibi durumlarda kişi günahkâr olmaz; fakat namazı hatırladığı veya imkân bulduğu anda kaza eder. Cenaze ve cuma namazı kaza dilmez.
Hz. Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: “Kim bir namazı unutur veya uyuyup kalırsa, onu hatırladığı zaman kılsın.” (Sahih Buhari, Sahih Müslim)
Kazaya Kalan Namazların Hükmü
a) Vacip Namazlar
Hanefî mezhebine göre: Vitir namazı, Adak (nezir) ve başlanmış olan nafile namazı yarım bırakınca kaza edilmeleri gerekir bu namazlar vacip kabul edilir. Vacip namazlardan bayram ve tavaf namazının kazası gerekmez.
Bunlardan özellikle vitir namazı: Farz kadar kuvvetli olmasa da, Kuvvetli vacip olduğu için, Kazası terk edilmez.
Beş Vakit Namazın Sünnetleri
Sünnet namazlar genel olarak kazaya bırakılmaz. Ancak bazı istisnalar vardır.
Sabah Namazının Sünneti
Hanefîlerde: Sabah namazı farzıyla birlikte kaçırılmışsa, Güneş doğup kerahet vakti çıktıktan sonra, Öğleye kadar farzla beraber sünnet de kaza edilir. Çünkü sabah sünneti, sünnetler içinde en kuvvetlisidir.
Öğle Namazının İlk Sünneti
Öğlenin ilk sünneti kaçırılırsa: Farzdan sonra son sünnetten önce kılınabilir.
Diğer Sünnetler
İkindi, akşam ve yatsının sünnetleri için ayrıca kaza gerekmez. Çünkü bunlar: Vakte bağlı sünnetlerdir. Vakit çıkınca düşerler.
c) Cuma Namazı ve Sünnetleri
Cuma namazı vakti içinde yetişmezse: Artık cuma kılınamaz. Onun yerine öğle namazı kılınır. Çünkü cuma namazı: Cemaat - Hutbe - Belirli vakit şartlarına bağlı özel bir ibadettir.
Cuma Sünnetleri
Cumanın sünnetleri de vakte bağlıdır: Vakit çıktıktan sonra ayrıca kaza edilmez.
Namazın Vaktinden Sonraya Kalmasını Mubah Kılan Özürler
Bazı mazeretler sebebiyle namazın vakti çıkabilir ve kişi günahkâr olmaz.
Bunlardan bazıları:
— Uyku kasıt olmadan uyuyakalmak
— Unutma namaz vaktini tamamen unutmak
— Baygınlık ve Şuur Kaybı kişinin idrakini kaybetmesi
— Hayatî Tehlike can veya mal güvenliği korkusu
— Zorlayıcı Şartlar düşman korkusu, ağır ameliyat vb.
Ancak: Mazeret ortadan kalkınca namaz hemen kaza edilir.
Kaza Namazının Kılınma Şartları
a) Farz Olma Şartları
Kaza namazının gerekli olması için: Müslüman olmak - Akıllı olmak - Bâliğ olmak şarttır. Buluğdan önce kaçan namazların kazası gerekmez.
b) Sahih Olma Şartları
Kaza namazının geçerli olması için: Taharet - Avret örtüsü - Kıble - Niyet gibi normal namaz şartlarının tamamı gerekir.
Niyet: Kazaya kalan namaz belirlenmelidir: “Niyet ettim kazaya kalan son öğle namazını kılmaya” gibi.
c) Vakti: Kaza Namazının Kılınabileceği Vakitler
Kaza namazı için belirli bir vakit yoktur. Gece-gündüz çoğu vakitte kılınabilir. Ancak: Kerahet vakitlerinde kılınmaz: 1. Güneş doğarken 2. Güneş tam tepede iken 3. Güneş batarken
Bu vakitlerde: Farz - Vacip - Nafile namaz kılınması mekruhtur.
d) Kaza Namazının Ertelenmesi
Kaza namazını: Bilerek geciktirmek doğru değildir. Özellikle çok sayıda kaza borcu bulunan kimsenin: Bunları planlı şekilde ödemesi gerekir. Çünkü kul borcu nasıl önemseniyorsa, Allah’ın hakkı olan namaz da önemsenmelidir.
e) Kaza Borcu Olanın Nafile Namaz Kılması
Bu konuda mezhepler arasında farklı görüşler vardır.
Hanefî Mezhebi
– Kaza borcu olan kişi nafile kılabilir
– Ancak öncelik kazaya verilmelidir.
Bazı Âlimlerin Görüşü
– Çok fazla kaza borcu olanın
– Nafile yerine kazaya yönelmesi daha uygundur.
Bu sebeple: Kaza borcu bulunan kişinin: Sünnetleri terk etmeden, ancak fırsat buldukça kaza namazlarını artırması tavsiye edilmiştir.
Tertibin Düşmesi
Tertib Nedir?
Tertib: Kazaya kalan namazları sıra ile kılmaktır. Örneğin: Sabah namazı kazaya kaldıysa, öğleyi kılmadan önce sabahı kaza etmek gibi.
Hanefîlerde Tertibin Hükmü
Tertibe riayet gerekir:
Şu şartlarla:
— Kaza namazı sayısı altı vakitten az ise
— Vakit daralmamışsa
Tertibin Düştüğü Durumlar
1. Çok Fazla Kaza Bulunması
Altı vakit veya daha fazla kaza varsa tertib düşer.
2. Vaktin Daralması
Önce kazayı kılarsa mevcut vakit çıkacaksa: Önce vakit namazı kılınır.
3. Kazayı Unutmak
Kaza namazı hatırlanmadan vakit namazı kılınırsa tertib düşer.
Sonuç: Kaza Namazı Bir Borçtur
Namaz: Vaktiyle en güzel şekilde eda edilmesi gereken bir kulluktur. Ancak kaçırılmışsa ümitsizliğe değil, telafiye yönelmek gerekir. Çünkü kaza namazı: “Kulun Rabbiyle yarım kalan buluşmasını tamamlama çabasıdır.” Bu yüzden mümin:
— Namazını korumaya çalışmalı
— Kaçırdığını geciktirmeden kaza etmeli
— Kaza borcunu hafife almamalıdır.
Yorum Gönder
İçinizde olan güzellik her zaman yazılarınıza ve dilinize aşkla dökülsün...