Hiçliği Satın Almak

 

Hiçliği Satın Almak

Hiçliği Satın Almak: İbrahim Edhem ve İsimsiz Köle

Belh Sultanı iken dünyayı bir çırpıda elinin tersiyle itip hakikat yoluna düşen İbrahim Edhem Hazretleri (k.s.), bir gün pazarda dolaşırken, satılmak üzere bekleyen bir köle gördü. Kalbine o köleyi azad etme arzusu düştü. Yanına yaklaştı, pazarlık etti ve onu satın alarak azad etmek için yola koyuldu.

Yürürken, aralarında tarihe mühür gibi vurulacak o eşsiz diyalog başladı. Bu konuşma, efendinin köleyle değil, hakikati arayan bir dervişin kendi nefsiyle yaptığı bir hesaplaşmaydı adeta.

Adın Ne? / "Adım Yok, Hükmüm Yok"

İbrahim Edhem Hazretleri, büyük bir nezaketle sordu: — “Ey delikanlı, senin adın nedir?”

Köle, başı önde, mahzun ama teslimiyet dolu bir sesle cevap verdi: — “Efendim, benim sabit bir ismim yoktur. Beni ne diye çağırırsanız, adım odur!”

Bu cevap, İbrahim Edhem Hazretleri’nin yüreğine ilk oku sapladı. Kendi benliğinden, unvanından ("Sultan") vazgeçmiş olan o ulu veli, karşısında ismini bile sıfatlara bağlamış, benliği erimiş bir ruh bulmuştu.

Karnın Aç mı? / "Ne Verirsen Onu Yerim"

Bir süre daha yürüdüler. İbrahim Edhem (k.s.), kölenin karnının acıkmış olabileceğini düşünerek sordu: — “Peki, karnın aç mıdır? Canın ne yemek ister?”

Kölenin cevabı, riyasız bir teslimiyetin resmiydi: — “Efendim, bana ne ikram ederseniz onu yerim! Hiçbir zaman ‘bunu yemem, bunu canım çekti’ demem; neyi layık görürseniz ona kanaat ederim.”

Bu sözler, kulun rızık endişesinden kurtulup Rezzak-ı Zülcelâl’e tam tevekkül etmesinin nişanesiydi.

Ne İş Yaparsın? / "Ne Emredersen Onu Yaparım"

Otağını, sarayını terk etmiş olan İbrahim Edhem Hazretleri, bu kez kölenin maharetini sormak istedi. Asıl muradı, onun dünyaya bakışını sınamaktı: — “Peki, hangi işten anlarsın? Elinden ne gelir, ne yaparsın?”

Kölenin bu soruya verdiği cevap, insan iradesinin ilahi irade karşısında nasıl erimesi gerektiğini gösteren bir manifestoydu: — “Efendim, ben öyle çok işten anlamam, bir sanat erbabı değilim. Lakin benim büyük bir sanatım vardır: Bana ne emrederseniz, onu yaparım! Ben kendi nefsimin değil, sizin iradenizin kuluyum.”

Bu cevap üzerine İbrahim Edhem Hazretleri daha fazla dayanamadı. Gözyaşları sel gibi akmaya başladı.

İbrahim Edhem’in İbret Dersi ve Vuslat

Duyduğu bu son söz, İbrahim Edhem Hazretleri’nin (k.s.) manevi terazisinde ağır bir külfet oluşturdu. Kendi kendine şöyle nida etti:

— "Yazıklar olsun sana ey İbrahim! Şu kölenin Rabbine, efendisine gösterdiği teslimiyetin onda birini, sen acaba Mevlâ’na gösterebildin mi?

Bu köle: ‘Adım yoktur, ne derseniz o olurum’ dedi. Sen ise hâlâ ‘Ben İbrahim Edhem’im’ diyorsun!

Bu köle: ‘Ne verirsen onu yerim’ dedi. Sen ise hâlâ helali haramı seçiyorsun!

Bu köle: ‘Ne emredersen onu yaparım’ dedi. Sen ise hâlâ kendi nefsaniyetinin peşinden gidiyorsun!"

Bu derin tefekkürün ardından İbrahim Edhem Hazretleri (k.s.), o isimsiz köleye döndü: — “Ey delikanlı! Ben seni azad etmek için satın almıştım. Lakin bu sözlerinle asıl azad olan, asıl hürriyete kavuşan sensin; ben ise senin manevi huzurunda hâlâ köleyim!

Seni şuracıkta Allah rızası için azad ediyorum; ama asıl lütufkâr olan sensin ki, bana ‘hiçliği’ öğrettin!”

Gönül Hanesine Hikmetli Notlar

  • Hakiki Hürriyet Kul Olmaktır: İbrahim Edhem Hazretleri gibi sultanlığı terk edenler bile, nefsin kibrinden tamamen arınmanın ne kadar çetin bir savaş olduğunu bilirler. Hakiki hürriyet, kendi nefsinin arzu ve isteklerine "kölelik" yapmaktan kurtulup, yalnızca ve ancak Allah’ın iradesine teslim olmaktır.

  • İsim ve Unvan Birer Perdedir: "Ben falancayım, filancayım" demek, enaniyetin bir tezahürüdür. Makbul olan, ismin arkasına sığınmadan o ismin sahibinin muradına boyun eğmektir.

  • Îsâr (Tercih) Makamı: Kölenin cevabındaki "Ne derseniz onu yaparım" sırrı, tasavvuftaki "Fenâ-fillâh" (Allah’ta fani olma) makamının meczup lisanıyla, saf bir dille ifadesidir.

Bu menkıbe bize fısıldıyor ki ey can: Varlığından geçip, "Benim iradem yok, O’nun iradesi vardır" diyebildiğin an, gerçek hürriyete ve vuslata erdiğin andır!



Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Sabah Mihrabiyesi

İkindi Virdi

Allah Esması (Lafza-i Celâl)

Siyret-i Nebeviyye: Yaşayan İslam'ın Aynası

Gönül İtikafına Girelim