Hakikatin Zenginliği: Fakr Makamı ve Tevhidin Sırrı
Tasavvuf ufkunda fakirlik (fakr), maddi bir yokluktan öte, kulun Rabbine olan sonsuz muhtaçlığını idrak ettiği pek yüce bir manevi makamdır. Hakiki manada fakir olanlar, Cenab-ı Hakk’ın Kur’an-ı Kerim’de övdüğü ve vasıflarını saydığı seçkin kullardır. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:
"Sadakalar (zekâtlar), kendilerini Allah yoluna vakfeden, bu yüzden yeryüzünde (ticaret ve kazanmak için) dolaşamayan fakirler içindir..." (Bakara/273)
Peygamber Efendimiz (s.a.v.) de bu makamın kadrini şu hadisiyle beyan etmiştir:
"Fakirlik (dünya malına değer vermeyip Allah'a muhtaç olmayı bilmek), mümine atın yanağındaki perçemden daha çok yakışır." (Aclunî, Keşfü'l-Hafâ)
Büyük ariflerden İbrahim b. Ahmed el-Havvas, fakrın hakikatini ve dervişin üzerindeki manevi elbisesini ne güzel anlatır:"Fakir; şeref giysisi, peygamberlerin libası, salihlerin cilbabı, müstakillerin tacı, müminlerin süsü, ariflerin ganimeti, müritlerin ideali, itaatkarların kalesi ve günahkarların zindanıdır. O, günahkarlara kefaret, sevaplara ise büyüteçtir. Dereceleri yüceltir, gayeleri eritir. Allah'ın, hoşnutluğu ve dostluğu için seçtiği iyi kullarına bir ikramıdır. Fakr, salihlerin şiarı, muttakilerin yoludur."
Bu yüce makamın ehli, manevi derecelerine göre üç kısma ayrılırlar:
1. Mukarreblerin (Allah'a Yakınlaşmış Olanların) Fakr Makamı
Bu makamın sahipleri, zahiren ve batınen hiçbir şeye sahip olmayan, kimseden bir şey istemeyen ve beklemeyen kimselerdir. Hatta kendiliklerinden bir şey verilse dahi, Allah ile meşguliyetleri sebebiyle bunu almaktan müstağni kalırlar.
Seyyid Ali b. Seyyid, bu halin zirvesini şöyle ifade eder: "Bizim arkadaşlarımıza (hakiki manada) fakir denemez. Çünkü onlar (Allah'tan gayrı her şeye karşı) halkın en müstağni (tok gözlü) olanlarıdır."
Abdullah bin Cellâ’ya fakrın hakikati sorulduğunda şu karşılığı vermiştir: "Yenini (nefsini ve dünyalığını) duvara vur ve 'Rabbim Allah'tır' de." Yani fakrın hakikati, varlıktan soyunup tam bir teslimiyetle yalnızca Allah'a yönelmektir.
Ebu Ali el-Muzbarî, Ebu Bekir Zekkâb ile aralarındaki bir diyaloğu şöyle nakleder: Ebu Bekir bana, "Ey Ebu Ali, fakir ehli ihtiyaç anında, kendilerine yetecek kadar azığı neden almazlar?" diye sordu. Cevaben dedim ki: "Çünkü onlar, (verilen) atıyye (ihsan) sebebiyle, verenden (Mu'ti'den) perdelenmekten haya ederler." (Yani verilen mala değil, verenin cemaline talip oldukları için nimete iltifat etmezler).
Ebu Bekir bu cevaba karşılık şunları ekledi: "Evet, doğrudur. Ancak benim gönlüme şu mana da geliyor: Almazlar, çünkü onlara varlık bir fayda sağlamaz; zira onların gerçek ihtiyacı ancak Allah'adır. Onlara yokluk da zarar vermez; zira onlar, Allah ile var olduklarının şuuruna ermişlerdir."
Ebubekir Tusi, bu hakikati ararken yaşadığı bir tecrübeyi şöyle anlatır: "Ben uzunca bir süre, sufi dostlarımızın neden 'fakir' kelimesini diğer isimlere (zahit, abid vb.) tercih ettiğini soruşturdum. Kimse beni ikna edecek bir cevap veremedi. Nihayet Nimet bin Hammiye’ye sordum, o şu cevabı verdi: 'Fakir, kendinde varlık görmeyip her şeyi Allah’a irca etmek (O'na havale etmek)tir. Ve bu, Tevhid menzillerinin ilkidir.' Ben de bu cevapla ikna oldum."
2. Sıddıkların (Doğruluğu Tasdik Edilmiş Olanların) Fakr Makamı
Bu makamda olanlar da hiçbir şeye malik değildirler. Ne açıkça ne de hal diliyle (tariz yoluyla) kimseden bir şey talep etmezler. Ancak istemeden bir lütuf olarak verilirse kabul ederler.
Cüneyd-i Bağdadi (k.s.), bu makamın edebini şöyle özetler: "Sadık fakirin alameti; hiçbir şey istememek, hiçbir şeye (başa gelenlere) karşı çıkmamak ve kendisine karşı çıkılacak olursa susmaktır."
Seyyid bin Abdullah’a sadık fakirin kim olduğu sorulduğunda şöyle demiştir: "İstemeyen, verilirse reddetmeyen ve (dünyalığı) biriktirip bekletmeyendir."
Abdullah bin Cellâ’ya fakrın gerçeği sorulduğunda, çok ince bir tevhid dersi vermiştir: "Gerçek fakir, 'fakrın' senin olmamasıdır. Sana ait bir fakirlik, senin olamaz, sana bir faydası dokunmaz. (Hakikatte her şey Allah'ındır, mülk O'nundur). Sana ait olmayan şey nasıl senin olabilir?" (Yani "ben fakirim" diyerek fakirliği bile sahiplenmekten geçmektir).
İbrahim el-Havvas ise gerçek fakirin alametini şöyle belirtmiştir: "Şikâyeti bırakmak ve başa gelen belaların izlerini gizlemektir." (Hakk'tan gelene rıza gösterip, halini sadece O'na arz etmektir). Bu sebeple bu makam, sıddıkların makamıdır.
3. Kanaat Ehlinin Fakr Makamı
Bu gruptakiler de zahiren bir şeye sahip değildirler. Ancak bir ihtiyaçları olduğunda, bunu, kendilerini sevip ikram edeceğini bildikleri din kardeşlerine açarlar. Onların bu şekilde derdini söyleyip istemelerinin karşılığı, sadakadır.
Ceririye, fakrın hakikati sorulduğunda şu ölçüyü koymuştur: "Mevcut (elindeki) tükenmeden, olmayan için talepte bulunulmaz." (İhtiyaç had safhaya varmadan el açılmaz).
Ruveym'den fakrın ne olduğu sorulduğunda dedi ki: "Var olanın yok sayılması, kişinin eşyaya dahilinin kendisi için değil, başkası için olmasıdır." (Kendi nefsine bir pay ayırmadan, elindekini başkasına infak etmektir).
Sonuç: Fakr ve Sabır
Bütün bu makamların temel direği ve kuvveti sabırdır. Nefsin arzularına, dünyanın cazibesine ve yokluğun getirdiği meşakkatlere karşı direnip, yalnızca Allah’ın rızasında karar kılmak büyük bir sabır ister.
Fakirlik, nefsin azgınlık sıfatını zayıflatır, riyayı eritir ve benliği yokluğa doğru adım attırarak "bana" egolu halden "Biz" şuuruna ulaştırır. Bu yönüyle fakr, Allah'ın dostlarına en büyük ikramıdır.

Yorumlar
Yorum Gönder
İçinizde olan güzellik her zaman yazılarınıza ve dilinize aşkla dökülsün...