Ana içeriğe atla

Fakr Makamı ve Tevhidin Sırrı

 

Fakr Makamı ve Tevhidin Sırrı

Hakikatin Zenginliği: Fakr Makamı ve Tevhidin Sırrı

Tasavvuf ufkunda fakirlik (fakr), maddi bir yokluktan öte, kulun Rabbine olan sonsuz muhtaçlığını idrak ettiği pek yüce bir manevi makamdır. Hakiki manada fakir olanlar, Cenab-ı Hakk’ın Kur’an-ı Kerim’de övdüğü ve vasıflarını saydığı seçkin kullardır. Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

"Sadakalar (zekâtlar), kendilerini Allah yoluna vakfeden, bu yüzden yeryüzünde (ticaret ve kazanmak için) dolaşamayan fakirler içindir..." (Bakara/273)

Peygamber Efendimiz (s.a.v.) de bu makamın kadrini şu hadisiyle beyan etmiştir:

"Fakirlik (dünya malına değer vermeyip Allah'a muhtaç olmayı bilmek), mümine atın yanağındaki perçemden daha çok yakışır." (Aclunî, Keşfü'l-Hafâ)

Büyük ariflerden İbrahim b. Ahmed el-Havvas, fakrın hakikatini ve dervişin üzerindeki manevi elbisesini ne güzel anlatır:"Fakir; şeref giysisi, peygamberlerin libası, salihlerin cilbabı, müstakillerin tacı, müminlerin süsü, ariflerin ganimeti, müritlerin ideali, itaatkarların kalesi ve günahkarların zindanıdır. O, günahkarlara kefaret, sevaplara ise büyüteçtir. Dereceleri yüceltir, gayeleri eritir. Allah'ın, hoşnutluğu ve dostluğu için seçtiği iyi kullarına bir ikramıdır. Fakr, salihlerin şiarı, muttakilerin yoludur."

Bu yüce makamın ehli, manevi derecelerine göre üç kısma ayrılırlar:

1. Mukarreblerin (Allah'a Yakınlaşmış Olanların) Fakr Makamı

Bu makamın sahipleri, zahiren ve batınen hiçbir şeye sahip olmayan, kimseden bir şey istemeyen ve beklemeyen kimselerdir. Hatta kendiliklerinden bir şey verilse dahi, Allah ile meşguliyetleri sebebiyle bunu almaktan müstağni kalırlar.

Seyyid Ali b. Seyyid, bu halin zirvesini şöyle ifade eder: "Bizim arkadaşlarımıza (hakiki manada) fakir denemez. Çünkü onlar (Allah'tan gayrı her şeye karşı) halkın en müstağni (tok gözlü) olanlarıdır."

Abdullah bin Cellâ’ya fakrın hakikati sorulduğunda şu karşılığı vermiştir: "Yenini (nefsini ve dünyalığını) duvara vur ve 'Rabbim Allah'tır' de." Yani fakrın hakikati, varlıktan soyunup tam bir teslimiyetle yalnızca Allah'a yönelmektir.

Ebu Ali el-Muzbarî, Ebu Bekir Zekkâb ile aralarındaki bir diyaloğu şöyle nakleder: Ebu Bekir bana, "Ey Ebu Ali, fakir ehli ihtiyaç anında, kendilerine yetecek kadar azığı neden almazlar?" diye sordu. Cevaben dedim ki: "Çünkü onlar, (verilen) atıyye (ihsan) sebebiyle, verenden (Mu'ti'den) perdelenmekten haya ederler." (Yani verilen mala değil, verenin cemaline talip oldukları için nimete iltifat etmezler).

Ebu Bekir bu cevaba karşılık şunları ekledi: "Evet, doğrudur. Ancak benim gönlüme şu mana da geliyor: Almazlar, çünkü onlara varlık bir fayda sağlamaz; zira onların gerçek ihtiyacı ancak Allah'adır. Onlara yokluk da zarar vermez; zira onlar, Allah ile var olduklarının şuuruna ermişlerdir."

Ebubekir Tusi, bu hakikati ararken yaşadığı bir tecrübeyi şöyle anlatır: "Ben uzunca bir süre, sufi dostlarımızın neden 'fakir' kelimesini diğer isimlere (zahit, abid vb.) tercih ettiğini soruşturdum. Kimse beni ikna edecek bir cevap veremedi. Nihayet Nimet bin Hammiye’ye sordum, o şu cevabı verdi: 'Fakir, kendinde varlık görmeyip her şeyi Allah’a irca etmek (O'na havale etmek)tir. Ve bu, Tevhid menzillerinin ilkidir.' Ben de bu cevapla ikna oldum."

2. Sıddıkların (Doğruluğu Tasdik Edilmiş Olanların) Fakr Makamı

Bu makamda olanlar da hiçbir şeye malik değildirler. Ne açıkça ne de hal diliyle (tariz yoluyla) kimseden bir şey talep etmezler. Ancak istemeden bir lütuf olarak verilirse kabul ederler.

Cüneyd-i Bağdadi (k.s.), bu makamın edebini şöyle özetler: "Sadık fakirin alameti; hiçbir şey istememek, hiçbir şeye (başa gelenlere) karşı çıkmamak ve kendisine karşı çıkılacak olursa susmaktır."

Seyyid bin Abdullah’a sadık fakirin kim olduğu sorulduğunda şöyle demiştir: "İstemeyen, verilirse reddetmeyen ve (dünyalığı) biriktirip bekletmeyendir."

Abdullah bin Cellâ’ya fakrın gerçeği sorulduğunda, çok ince bir tevhid dersi vermiştir: "Gerçek fakir, 'fakrın' senin olmamasıdır. Sana ait bir fakirlik, senin olamaz, sana bir faydası dokunmaz. (Hakikatte her şey Allah'ındır, mülk O'nundur). Sana ait olmayan şey nasıl senin olabilir?" (Yani "ben fakirim" diyerek fakirliği bile sahiplenmekten geçmektir).

İbrahim el-Havvas ise gerçek fakirin alametini şöyle belirtmiştir: "Şikâyeti bırakmak ve başa gelen belaların izlerini gizlemektir." (Hakk'tan gelene rıza gösterip, halini sadece O'na arz etmektir). Bu sebeple bu makam, sıddıkların makamıdır.

3. Kanaat Ehlinin Fakr Makamı

Bu gruptakiler de zahiren bir şeye sahip değildirler. Ancak bir ihtiyaçları olduğunda, bunu, kendilerini sevip ikram edeceğini bildikleri din kardeşlerine açarlar. Onların bu şekilde derdini söyleyip istemelerinin karşılığı, sadakadır.

Ceririye, fakrın hakikati sorulduğunda şu ölçüyü koymuştur: "Mevcut (elindeki) tükenmeden, olmayan için talepte bulunulmaz." (İhtiyaç had safhaya varmadan el açılmaz).

Ruveym'den fakrın ne olduğu sorulduğunda dedi ki: "Var olanın yok sayılması, kişinin eşyaya dahilinin kendisi için değil, başkası için olmasıdır." (Kendi nefsine bir pay ayırmadan, elindekini başkasına infak etmektir).

Sonuç: Fakr ve Sabır

Bütün bu makamların temel direği ve kuvveti sabırdır. Nefsin arzularına, dünyanın cazibesine ve yokluğun getirdiği meşakkatlere karşı direnip, yalnızca Allah’ın rızasında karar kılmak büyük bir sabır ister.

Fakirlik, nefsin azgınlık sıfatını zayıflatır, riyayı eritir ve benliği yokluğa doğru adım attırarak "bana" egolu halden "Biz" şuuruna ulaştırır. Bu yönüyle fakr, Allah'ın dostlarına en büyük ikramıdır.



Yorumlar

Popüler Yazılar

Sabah Mihrabiyesi

  Sabah Mihrabiyesi Abdulkadir Geylani’nin (Mustafa Hayri Babanın Derlediği) Sabah Mihrabiyesi أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ , بِسْمِ ﷲِالرَّحْمَنِ اارَّحِيم Bismillâhi ya Kerîmü,  Bismillâhi ya Hannânu,  Bismillâhi ya Mennânu,  Bismillâhi ya Kahhâru,  Bismillâhi ya Settâru,  Bismillâhi ya Ğaffâru,  Bismillâhi ya Azîzü,  Bismillâhi ya Evvelü,   Bismillâhi ya Âhiru,  Bismillahi ya Rahmanu,  Bismillâhi ya Rahîmü,   Bismillâhi ya Rabbü,  Bismillâhi ya Allahu celle celâlühü.   Bismillâhi ve lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâhi’l Aliyyi’l-Azîm. Ve’l hamdü lillâhi rabbi’l-âlemîn. Elhamdü lillâhi hamden kesîran tayyiben mübâraken fihi kemâ yühibbü rabbünâ en yuhmede ve yenbeğî lehû.” Allâhümme yâ Rabbi lekel hamdü kemâ yenbeğî li-celâli vechike ve li-azîmi sultânike. Eûzü billâhi’s-Semî’il-Alîmi mineş şeytânir’racîm. (3 defa) Bismillâhirrahmânirrahîm. Lev enzelna hazel-Kur’âne ala cebelin l...

İkindi Virdi

  İkindi Virdi Bismillahirrahmanirrahim Kadiriyye Tarikatı ikindi Virdi: Belirli vakitlerde yapılan virdler mevcuttur. Sabah, Öğle, İkindi, akşam ile Yatsı arasında ve gece saatlerinde okunan virdler ve dualar vardır. İkindi virdi; İkindi namazı kılan salik mümkünse vakit geçirmeden bu virdi okunur. Bu virdi eğer mürşid tarafından verilmiş ise salik bunu yapmalıdır. Bu vird kendisine verilmeyen kardeşlerimiz de bunun sevabından istifade etmek için ikindi virdini yapabilirler. ikindi Virdi : İkindi namazının, tespih ve duasından sonra;  Ya Rabbi, küçük yaşımdan şu ana gelinceye kadar, elimden, dilimden, gözümden, kalbimden, cemi azayı Cevahirlerimden her ne ki rızana muhalif suç yapmış isem cümlesine tevbe Ya Rabbi   “Estağfirullah, Estağfirullah, Estağfirullahel Azim, el Kerim, er Rahim ellezi La ilahe illa Hu el Hayyul Kayyum’e ve etubüileyh.” Efdali zikir fa’lem ennehû  “La İlahe İllallah”   (11 defa) sonunda;  “El Melikül Hakkul Mübin, Muhammedün Resulul...

Allah Esması (Lafza-i Celâl)

  Bismillahirrahmanirrahim Allah Esması (Lafza-i Celâl) Allah İsminin Manası ve Kapsayıcılığı Allah ismi; kendisinden başka ilâh olmayan, her şeyin gerçek sahibi, yaratıcısı ve ibadete lâyık tek mabud olan Zât-ı Akdes’in özel adıdır. Görünen ve görünmeyen, bilinen ve bilinmeyen bütün kemâl isimleri ve sıfatları bu isim altında toplanır. Bu sebeple Allah ismi, Esmâü’l-Hüsna’nın tamamını kuşatan câmi bir isimdir. Kalbinde Allah ismi yerleşmiş olan kimse, kulluk vazifelerini zorunluluk değil, muhabbetle yerine getirir. Bu hal, insanı dünyevî bağımlılıklardan kurtarır; onu kanaat, vakar ve iç zenginliğe ulaştırır. Böyle bir kul, verenin de alanın da Allah olduğunu bilir; muhtaçlığı zillete, nimeti kibre dönüştürmez. Ümit ve korkularını mahlûkata değil, doğrudan Hakk’a bağlar. Bu şuur, fanî benliği eriterek kişiyi kibirden, hasetten ve kalbi karartan birçok afetten muhafaza eder. Allah İsminin Kur’ân’daki Yeri Allah ismi, Kur’ân-ı Kerîm’de 2697 defa zikredilmiştir. Bu yoğunluk, tevh...

Siyret-i Nebeviyye: Yaşayan İslam'ın Aynası

  Siyret-i Nebeviyye: Bir Tarih Okuması mı, Yoksa "Yaşayan İslam" mı? Birçok kişi Siyer’i (Peygamber Efendimizin hayatını), geçmişte yaşanmış olayların kronolojik bir anlatısı sanır. Oysa Siyer okumak; bir tarih kitabını karıştırmak değil, İslam’ın ete kemiğe bürünmüş, heykelleşmiş ve yaşanmış halini izlemektir. Peki, Siyer ilmi bizim için neden hayatidir? İşte o temel nedenler: 1. Sadece Bir "Dâhi" Değil, Bir "Peygamber" Tanımak O (sav), sadece kavmi içinde üstün zekasıyla tanınan bir lider değildir. Siyer bize, O’nun her adımında ilahi bir vahiy ve destekle hareket eden "Peygamberlik şahsiyetini" öğretir. O'nun hayatını incelediğimizde, beşerî dehanın ötesindeki "Nübüvvet" nurunu keşfederiz. 2. Kur’an’ın Ruhuna Açılan Kapı Kur’ân-ı Kerîm’in birçok ayeti, yaşanan somut olaylar üzerine inmiştir. Siyer bilmeden ayetlerin maksadını ve ruhunu tam olarak kavramak mümkün değildir. Siyer; ayetin hangi açıda teselli, hangi savaşta kural,...

Gönül İtikafına Girelim

  Ramazan'ın son on günü, bin aydan hayırlı olan Kadir Gecesini bağrında taşıyan bir hazine sandığıdır. Herkesin camide ramazanın son on gününü dünyadan el etek çekmesine vesile olan itikafı modern hayatın şartlarında (rızık temini, memuriyet, esnaflık) her zaman mümkün olmuyor. Ancak "Ruhu İtikafa Sokmak" , mekanla değil, manayla ilgilidir. İnsan çarşının ortasında olabilir ama kalbi "Hira"da kalabilir. Bu gaye ile ihvana yöneliktir, sizleri hem heyecanlandırmalı hem de pratik bir yol haritası sizler için olacaktır. Ramazanın Son 10 Günü: "Gönül İtikafı"na Davet Aziz İhvan, Kıymetli Yol Kardeşlerim! Ramazan-ı Şerif’in nihayetine yaklaşıyoruz. Önümüzde, Peygamber Efendimiz’in (s.a.v) dünyadan tamamen bağını kesip Rabbine yöneldiği o mübarek "Son On Gün" var. Belki işimiz gereği camilerde itikafa giremiyoruz; memuriyetimiz, esnaflığımız veya sorumluluklarımız bizi fiziksel olarak halkın içinde tutuyor. Lakin bedenin halkta olması, ruhun Hakk’...