Ana içeriğe atla

Murakabe Ve Ehlinin Özellikleri

 

Murakabe Ve Ehlinin Özellikleri

Tasavvufta Haller ve Murakabe: Kalbin İlahi Gözetim Altındaki Uyanıklığı

Tasavvuf yolunda kulun çabasıyla (kesb) kazandığı makamların ardından, ilahi bir lütuf olarak kalbe doğan haller başlar. Bu hallerin başında ise sâlikin (yolcunun) iç dünyasını gafletten koruyan en güçlü kalkan olan murakabe gelir.

Kur'ân-ı Kerîm, insanın hiçbir anının başıboş bırakılmadığını ve ilahi gözetimin her nefesi kuşattığını pek çok ayetle hatırlatır:

"...Şüphesiz Allah, her şeyi gözetleyendir (Rakîb)." (Ahzâb, 33/52)

"İnsan hiçbir söz söylemez ki yanında (yaptıklarını) gözetleyen ve kaydeden hazır bir melek bulunmasın." (Kâf, 50/18)

"Onlar, Allah'ın kendilerinin sırlarını ve gizli konuşmalarını bildiğini ve Allah'ın gaybları en iyi bilen olduğunu bilmediler mi?" (Tevbe, 9/78)

Bu ilahi hakikatin kuldaki karşılığını Peygamber Efendimiz (s.a.v.), meşhur Cibrîl hadisinde ihsan mertebesi olarak şöyle tarif buyurmuştur:

"İhsan; Allah'a sanki O'nu görüyormuşsun gibi kulluk etmendir. Her ne kadar sen O'nu görmüyorsan da O seni görmektedir." (Buhârî, Îmân, 37; Tirmizî, Îmân, 4)

İşte kulun murakabesi; kalbinden ve gönlünden geçen her şeye Cenâb-ı Hakk'ın muttali olduğunu yakîn (kesin bir iman ve şuur) ile bilmesidir. Bu şuur yerleştiğinde kul, kalbini Mevlâ'sının zikrinden alıkoyacak hevâya ve nefsani düşüncelere (havâtır) karşı nöbet tutar.

Ebû Süleyman ed-Dârânî bu yakınlığı ne güzel ifade eder:

"Kalplerde bulunan şeyler O'na nasıl gizli kalabilir ki? Kalplerde olan her şeyi oraya koyan zaten O değil midir? Kendisinden gelen bir şey O'na nasıl gizli olabilir?"

Cüneyd-i Bağdâdî, İbrahim el-Âcurrî'nin kendisine şu tavsiyede bulunduğunu nakleder:

"Murakabe, senin için üzerine güneşin doğduğu her şeyden daha hayırlıdır."

Hasan b. Ali ed-Dâmgânî ise murakabenin özünü tek cümlede özetler:

"Gönlünüze iyi sahip olun; çünkü Allah iç dünyanıza muttalidir."

Murakabenin Üç Mertebesi

Tasavvuf büyükleri, sâlikin manevi olgunluk derecesine göre murakabeyi üç kısımda incelemişlerdir:

Mertebe

Murakabenin Mahiyeti

1. Mübtedilerin (Yola Yeni Girenlerin) Murakabesi

Hasan b. Ali ed-Dâmgânî'nin işaret ettiği üzere; Allah'ın iç dünyamıza muttali olduğunu bilerek gönle sahip çıkmak, kalbe gelen kötü düşünceleri ve gafleti ayıklamaktır.

2. Mütevassıtların (Orta Derecedekilerin) Murakabesi

Ahmed b. Atâ bu mertebeyi şöyle tarif eder: "Sizin en hayırlınız; Hakk'ın dışında her şeyden fâni olan, Hakk'ı Hak ile murakabe edenleriniz; edebinde, fiil ve ahlakında Allah Resûlü'ne tâbi olanınızdır."

3. Büyüklerin (Havâssın) Murakabesi

Onlar murakabe ile gönüllerini doğrudan Allah'a bağlar ve Allah'ın muradı hususunda kendilerini korumasını niyaz ederler. Cenâb-ı Hak onları has kullarından kılmış, hallerini başkalarına açmamalarını murat etmiş ve işlerini bizzat üstlenmiştir: "O, salihleri himaye eder (işlerini yönetir)." (A'râf, 7/196)

İbn Atâ, Horasan'ın zühdüyle tanınan fakat ince hakikatlerden habersiz olan bilginlerinden (hükemâ) birine murakabenin dış görünüşten üstünlüğünü şöyle hatırlatmıştır:

"Bilmez misin ki bedeninde görünen zahiri zühd hali, kalbinle mütalaa ettiğin (gözettiğin) hakikatlerin yanında sönük kalır. Sırrında murakabe ettiklerin yanında ise kalbinle mütalaa ettiklerin dahi toz mesabesindedir. Öyleyse sen açıkta da gizlide de murakabeye devam et! Çünkü murakabe, senin zahiri olarak devam ettiğin amel ve ibadetlerden daha hayırlıdır."

Bu derinliğe ulaşmak için ise kalpte bir kurb (Allah'a yakınlık) halinin doğması gerekir.

Seyyid Abdülkadir Geylani'de Murakabe ve Nefis Muhasebesi

Seyyid Abdülkadir Geylani hazretleri, el-Gunye ve Fütûhu'l-Gayb gibi eserlerinde murakabeyi; müminin hem zahirini şeriatın edebine bağlayan hem de batınını riya ve gizli şirkten temizleyen hayati bir disiplin olarak ele alır. Ona göre gerçek murakabe, kulun sadece insanların gördüğü yerde değil, kimsenin bulunmadığı tenhalarda da Rabbiyle baş başa olduğunun farkında olmasıdır.

Geylani hazretlerine göre nefis, kendisine sunulan her düşünceyi ve arzuyu ilahi murakabe süzgecinden geçirmedikçe emin olunamaz. Kul, kalbine bir niyet düştüğünde kendine şu soruyu sormalıdır: "Bu niyet Allah için mi, yoksa nefsim ve halkın beğenisi için mi?" O, murakabeyi ihlâsın bekçisi sayar; çünkü kul Rabbi tarafından sürekli görüldüğünü hissettiğinde ne ameline güvenip kibre kapılır ne de gizli bir günaha cesaret edebilir. Ona göre halvet (yalnızlık) anındaki edep, kalabalıklar içindeki ibadetten daha dürüst bir ölçüdür.

Murakabe Ehlinin Özellikleri

Murakabe halini kuşanmış kimselerin hayatında şu temel vasıflar belirginleşir:

  • Tenha ve Kalabalıkta Aynı Edebi Korumak: İnsanların yanında gösterdikleri dikkat ve edebi, yalnız kaldıklarında da eksiksiz sürdürürler; gizli ve açık halleri birbirine denktir.

  • Kalp Nöbetçiliği (Havâtırı Denetlemek): Düşünce henüz fiile dökülmeden, kalbe ilk düştüğü anda onun Rahmânî mi yoksa nefsânî mi olduğunu tartarlar.

  • Dili ve Bakışı Muhafaza Etmek: "Söylenen her sözü kaydeden bir gözetleyici vardır" ayetinin bilinciyle boş sözden, gıybetten ve kalbi karartacak bakışlardan sakınırlar.

  • İhlâs ve Gizlilik: Yaptıkları iyilikleri ve yaşadıkları manevi halleri insanlara teşhir etmez, sadece "Rakîb" olan Allah'ın bilmesini yeterli görürler.

  • Zamanı ve Nefesleri İncelikle Kullanmak: Her nefesin ilahi huzurda verildiğini bildikleri için ömür sermayesini gafletle tüketmez, sürekli bir uyanıklık ve muhasebe içinde yaşarlar.

  • Sünnete Tam İttiba: Murakabeyi kendi kuruntularına göre değil, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) ahlakı ve sünneti ölçüsünde yaşarlar; hallerini gizli tutmayı ve gösterişten uzak durmayı şiar edinirler.


Yorumlar

Popüler Yazılar

Sabah Mihrabiyesi

  Sabah Mihrabiyesi Abdulkadir Geylani’nin (Mustafa Hayri Babanın Derlediği) Sabah Mihrabiyesi أَعُوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ , بِسْمِ ﷲِالرَّحْمَنِ اارَّحِيم Bismillâhi ya Kerîmü,  Bismillâhi ya Hannânu,  Bismillâhi ya Mennânu,  Bismillâhi ya Kahhâru,  Bismillâhi ya Settâru,  Bismillâhi ya Ğaffâru,  Bismillâhi ya Azîzü,  Bismillâhi ya Evvelü,   Bismillâhi ya Âhiru,  Bismillahi ya Rahmanu,  Bismillâhi ya Rahîmü,   Bismillâhi ya Rabbü,  Bismillâhi ya Allahu celle celâlühü.   Bismillâhi ve lâ havle ve lâ kuvvete illâ billâhi’l Aliyyi’l-Azîm. Ve’l hamdü lillâhi rabbi’l-âlemîn. Elhamdü lillâhi hamden kesîran tayyiben mübâraken fihi kemâ yühibbü rabbünâ en yuhmede ve yenbeğî lehû.” Allâhümme yâ Rabbi lekel hamdü kemâ yenbeğî li-celâli vechike ve li-azîmi sultânike. Eûzü billâhi’s-Semî’il-Alîmi mineş şeytânir’racîm. (3 defa) Bismillâhirrahmânirrahîm. Lev enzelna hazel-Kur’âne ala cebelin l...

İkindi Virdi

  İkindi Virdi Bismillahirrahmanirrahim Kadiriyye Tarikatı ikindi Virdi: Belirli vakitlerde yapılan virdler mevcuttur. Sabah, Öğle, İkindi, akşam ile Yatsı arasında ve gece saatlerinde okunan virdler ve dualar vardır. İkindi virdi; İkindi namazı kılan salik mümkünse vakit geçirmeden bu virdi okunur. Bu virdi eğer mürşid tarafından verilmiş ise salik bunu yapmalıdır. Bu vird kendisine verilmeyen kardeşlerimiz de bunun sevabından istifade etmek için ikindi virdini yapabilirler. ikindi Virdi : İkindi namazının, tespih ve duasından sonra;  Ya Rabbi, küçük yaşımdan şu ana gelinceye kadar, elimden, dilimden, gözümden, kalbimden, cemi azayı Cevahirlerimden her ne ki rızana muhalif suç yapmış isem cümlesine tevbe Ya Rabbi   “Estağfirullah, Estağfirullah, Estağfirullahel Azim, el Kerim, er Rahim ellezi La ilahe illa Hu el Hayyul Kayyum’e ve etubüileyh.” Efdali zikir fa’lem ennehû  “La İlahe İllallah”   (11 defa) sonunda;  “El Melikül Hakkul Mübin, Muhammedün Resulul...

Allah Esması (Lafza-i Celâl)

  Bismillahirrahmanirrahim Allah Esması (Lafza-i Celâl) Allah İsminin Manası ve Kapsayıcılığı Allah ismi; kendisinden başka ilâh olmayan, her şeyin gerçek sahibi, yaratıcısı ve ibadete lâyık tek mabud olan Zât-ı Akdes’in özel adıdır. Görünen ve görünmeyen, bilinen ve bilinmeyen bütün kemâl isimleri ve sıfatları bu isim altında toplanır. Bu sebeple Allah ismi, Esmâü’l-Hüsna’nın tamamını kuşatan câmi bir isimdir. Kalbinde Allah ismi yerleşmiş olan kimse, kulluk vazifelerini zorunluluk değil, muhabbetle yerine getirir. Bu hal, insanı dünyevî bağımlılıklardan kurtarır; onu kanaat, vakar ve iç zenginliğe ulaştırır. Böyle bir kul, verenin de alanın da Allah olduğunu bilir; muhtaçlığı zillete, nimeti kibre dönüştürmez. Ümit ve korkularını mahlûkata değil, doğrudan Hakk’a bağlar. Bu şuur, fanî benliği eriterek kişiyi kibirden, hasetten ve kalbi karartan birçok afetten muhafaza eder. Allah İsminin Kur’ân’daki Yeri Allah ismi, Kur’ân-ı Kerîm’de 2697 defa zikredilmiştir. Bu yoğunluk, tevh...

Siyret-i Nebeviyye: Yaşayan İslam'ın Aynası

  Siyret-i Nebeviyye: Bir Tarih Okuması mı, Yoksa "Yaşayan İslam" mı? Birçok kişi Siyer’i (Peygamber Efendimizin hayatını), geçmişte yaşanmış olayların kronolojik bir anlatısı sanır. Oysa Siyer okumak; bir tarih kitabını karıştırmak değil, İslam’ın ete kemiğe bürünmüş, heykelleşmiş ve yaşanmış halini izlemektir. Peki, Siyer ilmi bizim için neden hayatidir? İşte o temel nedenler: 1. Sadece Bir "Dâhi" Değil, Bir "Peygamber" Tanımak O (sav), sadece kavmi içinde üstün zekasıyla tanınan bir lider değildir. Siyer bize, O’nun her adımında ilahi bir vahiy ve destekle hareket eden "Peygamberlik şahsiyetini" öğretir. O'nun hayatını incelediğimizde, beşerî dehanın ötesindeki "Nübüvvet" nurunu keşfederiz. 2. Kur’an’ın Ruhuna Açılan Kapı Kur’ân-ı Kerîm’in birçok ayeti, yaşanan somut olaylar üzerine inmiştir. Siyer bilmeden ayetlerin maksadını ve ruhunu tam olarak kavramak mümkün değildir. Siyer; ayetin hangi açıda teselli, hangi savaşta kural,...

Gönül İtikafına Girelim

  Ramazan'ın son on günü, bin aydan hayırlı olan Kadir Gecesini bağrında taşıyan bir hazine sandığıdır. Herkesin camide ramazanın son on gününü dünyadan el etek çekmesine vesile olan itikafı modern hayatın şartlarında (rızık temini, memuriyet, esnaflık) her zaman mümkün olmuyor. Ancak "Ruhu İtikafa Sokmak" , mekanla değil, manayla ilgilidir. İnsan çarşının ortasında olabilir ama kalbi "Hira"da kalabilir. Bu gaye ile ihvana yöneliktir, sizleri hem heyecanlandırmalı hem de pratik bir yol haritası sizler için olacaktır. Ramazanın Son 10 Günü: "Gönül İtikafı"na Davet Aziz İhvan, Kıymetli Yol Kardeşlerim! Ramazan-ı Şerif’in nihayetine yaklaşıyoruz. Önümüzde, Peygamber Efendimiz’in (s.a.v) dünyadan tamamen bağını kesip Rabbine yöneldiği o mübarek "Son On Gün" var. Belki işimiz gereği camilerde itikafa giremiyoruz; memuriyetimiz, esnaflığımız veya sorumluluklarımız bizi fiziksel olarak halkın içinde tutuyor. Lakin bedenin halkta olması, ruhun Hakk’...